[ پيشگفتار از مهدى محقق ] فلسفه در جهان اسلام و ضرورت برگزارى همايش قرطبه و اصفهان به نام خداوند جان و خرد * كزين برتر انديشه برنگذرد مردم ايران‌زمين از ديرزمان به مباحث فلسفى و عقلى توجّه داشته و به عقل و خرد ارج مىنهاده‌اند . كتابهايى كه به زبان فارسى ميانه يعنى زبان پهلوى يا پهلوانى براى ما باقى مانده و در آنها مسائل و مباحث انسان‌شناسى و خداشناسى و جهان‌شناسى مطرح گشته همچون دينكرت و بندهشن و شكند گمانيگ ويچار نمودار و نمونه‌اى از سنّت به كار بردن عقل و سود جستن از خرد است . توجّه به علم و دانش و عنايت به عقل و خرد كه در نهاد نياكان ما سرشته شده بود گاه‌گاه به وسيلهء مورّخان و نويسندگان اسلامى مورد ستايش قرار گرفته به ويژه آنكه آنان مىكوشيده‌اند كه سرمايه‌هاى معنوى و دستاوردهاى علمى خود را تا آنجا كه توان دارند نگاه دارند و به آيندگان خود بسپارند . مسعودى مورّخ بزرگ اسلامى در كتاب التنبيه و الإشراف خود مىگويد من در شهر اصطخر از سرزمين فارس در سال 303 نزد يكى از بيوتات كهن ايرانى كتابى بزرگ ديدم كه در بردارندهء علوم فراوانى از سرمايه‌هاى علمى آنان بود . او در ادامهء سخن خود گويد : ايرانيان سزاوارترين قومى هستند كه بايد از آنان علم آموخت هرچند كه با گذشت زمان و حوادث روزگار اخبار آنان كهنه گرديده و مناقبشان به باد فراموشى سپرده شده و رسوم آنان بريده گشته است . جغرافىدانان اسلامى نيز در آثار خود اشاره به اين موضوع كرده‌اند : ابن حوقل در كتاب صورة الأرض هنگام ياد كردن از اقليم فارس از قلعة الجصّ ( - ديرگچين ) ياد مىكند كه زردشتيان يادگارهاى علمى ( - اياذكارات ) خود را در آنجا