109 « 1 » يا 110 « 2 » درگذشت و مزارش در بصره است « 3 » و گفته‌اند به‌واسطه او از ناحيهء مقدسه مولى الموالى على امير المؤمنين سلسله‌اى جارى شده است . براى تأييد يا رد اين ادعا كه آيا حسن بصرى از مولانا امير المؤمنين اذن ارشاد داشته يا نه بايد رابطه حسن بصرى با سيدنا مولانا على امير المؤمنين ( ع ) معلوم شود و حسن بصرى كاملا شناخته گردد . دربارهء شناخت حسن بصرى هر تاريخ‌شناس و رجال‌شناس و محققى بحثى دارد و از ديدگاهى كه نحوهء تحقيق او بوده است كارش را به اتمام رسانده نظريه خويش را دربارهء حسن بصرى نوشته است . فقير بهترين تحقيق پيرامون زندگى حسن بصرى را فرمايشات حضرات معصومين عليهم السلام مىدانم كه حسن بصرى با آن ذوات مقدسه معاصر بوده است . به همين جهت در روايات به بررسى پرداختم با روايات و اعتراضات زيادى نسبت به حسن بصرى برخورد نمودم كه فقط به دو روايت آن اشاره مىكنم . محدث بزرگوار حضرت شيخ طبرسى و عارف بزرگوار حضرت محمد جعفر مجذوب على شاه كبوتر آهنگى كه از اقطاب سلسله عليه نعمت‌اللهيهء مىباشند روايتى را نقل مىفرمايند كه حضرت على امير المؤمنين خطاب به حسن بصرى فرمودند : « حسن در وضوى خود دقت كن و شرائط آن را رعايت نما و آداب ظاهرى و باطنى آن را مراقب باش حسن بصرى عرض كرد : ديروز بود كه تو با مردمى جنگيدى كه شهادت بتوحيد پروردگار متعال داده و معتقد به رسالت خاتم النبيين بوده و در رعايت آداب و شرائط وضو مراقبت داشته و فرائض خود را بجا مىآوردند . امير المؤمنين فرمود : درصورتىكه چنين بوده و تو شاهد اين جريان بودى پس براى چه بر خلاف ما از آن مردم طرفدارى و مساعدت نكردى ؟ حسن بصرى عرض كرد سوگند به خداوند كه درست فرمودى و من كلام ترا تصديق مىكنم و در روز اول جنگ بود كه از خانهء خود بيرون آمده غسل كردم و حنوط به بدنم ماليدم و اسلحهء جنگ را همراه خود برداشتم و معتقد بودم كه تخلف كردن از همراهى

--> ( 1 ) سفينة الاولياء ص 31 ( 2 ) تهذيب الاسماء ج 1 ص 161 ( 3 ) خزينة الاصفياء ج 1 ص 222 سير الاولياء ص 32 تهذيب الاسماء ج 1 ص 161