محمد رضا قمشه اى

87

مجموعة آثار آقا محمد رضا القمشه اى حكيم صهبا ( فارسى )

بلكه توانست بسيارى از مسائل بغرنج و پيچيدهء فلسفى ديگر را نيز به راه حل خود نزديك سازد . لازم به ياد آورى است كه حكمت متعاليهء صدر المتألهين با همهء اهميتى كه دارا است مدت‌ها حتى در زادگاه خود ، اصفهان ، ناشناخته باقى مانده بود . گويا نخستين كسى كه به آثار صدر المتألهين توجه لازم مبذول داشت و تدريجا سبب ترويج آن در حوزهء دينى اصفهان گشت ميرزا محمّد تقى الماسى متوفاى سال 1159 ه . ق . است . اين شخص از أحفاد مجلسى اوّل - رحمه اللّه - بوده و نزد ملّا اسماعيل خواجوئى تحصيل كرده است . انديشه‌هاى صدر المتألهين از طريق ميرزا محمّد تقى الماسى به شاگردانش كه از جمله مبرّزترين آنان آقا محمّد بيدآبادى است منتقل گشته و رواج بيشترى مىيابد . آخوند ملّا على نورى كه شاگرد آقا محمّد بيدآبادى بوده و در سال 1266 ه . ق . وفات كرده است بزرگترين مروج فلسفهء ملّا صدرا در قرن سيزدهم هجرى [ قمرى ] به شمار مىآيد . اين حكيم عالى مقام كه متجاوز از صد سال در قيد حيات بوده بيش از شصت يا هفتاد سال از عمر پر بركت خود را به تدريس آثار صدر المتألهين اختصاص داده است . بعد از اين حكيم عالى مقام ، بزرگان ديگرى دامن همت به كمر بستند و در نشر و اشاعهء انديشه‌هاى صدر المتألهين تا آن جا كه توان داشتند كوشيدند . از جملهء اين بزرگان حاج ملّا محمّد جعفر لاهيجانى شارح كتاب نفيس المشاعر را بايد نام برد . اين شخص از مشايخ حكما و مدرسان فلسفه در اصفهان بوده است . از جمله شاگردان برجستهء اين حكيم عالى مقام آقا محمّد رضا قمشه‌اى و آقا على مدرّس زنوزى است . . . » همچنين مرحوم جلال الدين همايى در اشاره به « دو مكتب فلسفه بعد از