محمد رضا قمشه اى

72

مجموعة آثار آقا محمد رضا القمشه اى حكيم صهبا ( فارسى )

بعد از تفحّص و تتبّع و كنجكاوى زياد اساتيد عرفان طبقهء بعد از ملّا صدرا را تا اندازه‌اى بدست آورديم و بيان نموديم و اين معنى را روشن ساختيم و در اين اعصار و در هر عصرى يكى دو نفر مدرّس عرفان بوده‌اند . سايرين انواع علوم حكميه را تدريس مىنمودند . اساتيد و مدرسان بعد از آقا على و آقا محمّد رضا و ميرزاى جلوه و آقا ميرزا حسين سبزوارى و ملّا اسماعيل سبزوارى شاگرد ديگر حاج ملّا هادى مدرّس و ساكن مدرسهء امير كبير آقا ميرزا تقى خان فراهانى معروف به مدرسهء شيخ عبد الحسين تهرانى واقع در بازارچه پاچنار فعلى عبارتند از : آقا ميرزا هاشم رشتى و آقا ميرزا حسن كرمانشاهى و حيدر قليخان قاجار و جمعى ديگر ، ولى شاخص تلامذه آقا على و آقا محمّد رضا و ميرزا ابو الحسن همان ميرزا حسن كرمانشاهى و آقا ميرزا هاشم رشتى است . با اين فرق كه آقا ميرزا هاشم در عرفان و الهيّات و حكمت اشراق و آقا ميرزا حسن در حكمت نظرى اشارات و شفا و رياضيّات و طبّ بر ديگرى ترجيح داشته‌اند اگر چه هر كدام جميع شعب علوم فلسفى را تدريس مىنمودند . آقا ميرزا حسن در طب و طبيعيات استاد ماهر و متبحر و در رياضيات از مدرسان معروف بود . بر روى هم رفته آقا ميرزا حسن از آقا ميرزا هاشم جامع‌تر بوده است . حاج ملّا هادى سبزوارى ( م 1288 ه . ق . ) . همان طورى كه بتفصيل بيان خواهد شد از تلاميذ ملّا اسماعيل درب كوشكى بود و آخوند نورى را هم درك كرده است مدتى مقدم بر اساتيد تهران و مدتى مقارن با زمان آنها تدريس مىنموده و محل حوزهء تدريس او همان شهر سبزوار بوده است و در سبزوار شاگردان زيادى تربيت كرده است . تلاميذ مهم آقا ميرزا هاشم و آقا ميرزا حسن عبارتند از : آقا ميرزا محمّد على شاه‌آبادى ، آقا ميرزا مهدى آشتيانى و آقا ميرزا احمد آشتيانى و آقا ميرزا