و اصول اساتيد تهران ، براى ميل بدرجات عاليه به نجف اشرف سفر نمودند و مدّتها بدرس مرحوم آخوند خراسانى استاد و محقّق نامدار عصر خود ، حاضر شده‌اند . . . حضرت استاد علّامه آية اللّه العظمى امام - ادام اللّه ظله الظليل على رؤوس المسلمين - در عرفان و تصوّف اسلامى تلميذ اين نامدارند و گويا معظم له شاگرد منحصر بفرد شاه‌آبادى مىباشند . . . » « 1 » « . . . او ( ملّا صدرا ) در فلسفه نظرى و فلسفه اشراق و تصوّف تبحّر داشته ، بلكه در جميع اين فنون استاد بىنظير بوده است و امام او را يكى از أكابر اهل مكاشفه مىداند و مرحوم آقا محمّد رضا از وى به قائدنا و مرشدنا ، تعبير كرده است . مخفى نماند كه صدرا جزء عرفا ، و صوفيه محسوب نمىشود بلكه يكى از حكماى بزرگ اسلامى است كه كثيرى از مبانى عرفا را پسنديده و داخل فلسفه نموده است ، سبك بحث و طريقهء مشى او ، همان طريقهء اهل حكمت است . مردى است كه در فلسفه نظرى ، حكيمى مشّائى و در حكمت ذوقى . فيلسوفى اشراقى و در مبانى عرفا راسخ و وارد ، و در رياضيّات شرعي ، صاحب قدمي راسخ بوده است » « 2 » . « آقا محمّد رضا ، مدتى را در تهران تدريس نموده است ، حوزهء گرمى در تصوّف و عرفان داشته است ، عرفان اسلامى به بركت وجود او ، رونقى گرفت ، شاگردان زيادى تربيت كرد كه سرآمد آنها آقا ميرزا هاشم اشكورى است . آقا ميرزا هاشم نيز در مسائل تصوّف وارد و عارفى متضلّع بود و شاگردان زيادى تربيت كرده است . پيدايش برخى از حكومتها و افكار ، مانع پيشرفت فلسفه و تصوّف اسلامى گرديد و حوزه‌هاى علوم الهى براى مدّتى متوقّف ماند و اساتيد اين

--> ( 1 ) - همان كتاب ، صص 32 ، 33 . ( 2 ) - همان كتاب ، صص 49 ، 50 .