گذشته است . مرحوم ميرزا فرمودند : او استاد بىمانند در آواز و ضربيهاى قديم است و بسيارى از اساتيد آواز ايرانى شاگرد ايشان بوده‌اند و فرمودند كه او و آقا سيّد جواد معلم عراقى ( اراكى ) حضور آقا محمّد رضا قمشه‌اى نيز رسيده‌اند . مرحوم آقا محمّد رضا نيز خود شخصى اهل ذوق بود و هنگام تدريس عرفان ، حال خاصى پيدا مىكرد و گفته‌اند در اين موقع زيبايى و گيرايى بيان او به حدى مىرسيد كه مستمعان مستعد را از خود بىخود مىكرد . آن چنان داد سخن مىداد كه بعد از دقايقى به خود مىآمدند و از آن حالت سكر و جذبه كه در وقت شنيدن بيانات استاد به ايشان دست مىداد ، خارج مىشدند . مرحوم آقا محمّد رضا شاگردى در اصفهان داشت كه برادر وى عطار بود و در سبزه ميدان تهران دكان عطارى داشت . وى به دستور برادرش در منزل خود اتاقى مجزا براى آقا محمّد رضا مهيا كرده بود . ( البته به اصرار و التماس زياد او ، مرحوم ميرزا ، راضى شده بود كه به منزل او برود ) و بعضى از اوقات تعطيلى آقا محمّد رضا در آن منزل مىرفت و در حمام مجاور آن خانه كه در كوچه سر تخت بربرىها منتهى مىشد به امام زاده يحيى واقع بود ، استحمام مىكرد ، ميرزا لباس آقا را مىشست و سلمانى محل هم لدى الاقتضاء سر و ريش ميرزا را اصلاح مىكرد . در موسم تهران نيز همو ميرزا را به باغچه‌اى كه در يوسف‌آباد داشت مىبرد و همان شيخ حسن رثايى در اين منزل ليالى جمعه روضه مىخواند ( يادش به خير باد ) » « 1 » ( آثار حكيم آقا محمّد رضا قمشه‌اى ) اكثر آثار حكيم متأله آقا محمّد رضا قمشه‌اى تحقيق و تنقيح شده و در كتابى با

--> ( 1 ) - مقدمه ، چاپ دوّم ، صص 132 - 133 ، پاورقى .