متذكّر گشته باشند امرى نيست . مهمّ آن است كه او از كجا محرم اين راز گشته است » « 1 » . در كتاب شمس التواريخ آمده است : « مقرّب درگاه سبحانى ، جامع فضائل انسانى ملّا محمّد كاشانى - دامت إفاداته - سالهاى چند مىگذرد كه با مقامى ارجمند در مدرسهء صدر اصفهان آرميده معقول و منقول تدريس مىنمايد و قريب هشتاد سال از سن شريفش مىگذرد و عيال اختيار نكرده و گويندهء لا إله الّا اللّه را از ديگران كافى دانسته و طبعش به ظرافت مايل است ، نگارنده مقدارى از او استفاده نموده ، الحقّ ، امروزه در تمام ايران چنين حكيم جامع و انسان كاملى كمتر پيدا مىشود » « 2 » . آقاى قرقانى به نقل از استاد سيّد مصلح الدّين مهدوى مىنويسد : « مرحوم آخوند ملّا محمّد كاشانى ، حكيم ، فيلسوف ، عارف ، از اجلّه حكما و فلاسفه ، استاد جمع كثيرى از حكما ، در كاشان متولد شده و در اصفهان خدمت جمعى از بزرگان علوم متنوع از فقه و اصول و تفسير و حكمت ، تحصيل نموده در زهد و عبادت و تدريس حكمت علمى و عملى بىنظير بوده است . براى وى حالات غريب و مكاشفاتى نقل شده كه همگان دلالت بر عظمت و بزرگوارى و قدرت نفس و روح آن بزرگوار مىكند . در دورهء تحصيل در مدرسهء جدّه ساكن بود و روزگار تدريس در مدرسهء صدر اشتغال داشته ، حوزه درس او علاوه بر تدريس كتب

--> ( 1 ) - نقل از : صدوقى ، سها ، منوچهر ، تاريخ حكما و عرفاء متأخر بر صدر المتألهين ( ره ) ، ص 75 . مرحوم آقا نجفى قوچانى در كتاب زندگينامه خود تحت عنوان « سياحت شرق ، ص 161 » مىنويسد : « در مدارس ( اصفهان ) جويا شدم يك شيخ محمّد كاشى پير مردى در مدرسه صدر جستيم ، طلاب او را تعريف كردند و خودش مدعى بود كه در بيست و دو علم ، مجتهد است و با آن پيرى هنوز زن نگرفته و نديده بود ، نه دائمى و نه متعه ، و مدّعى مقام شهود و فنا هم بود و در اين دعواها صادق بود . . . » . ( 2 ) - شمس الحكماء گلپايگانى ، آقا شيخ اسد الله ، ص 98 .