چه بوده باشد در نفس كراهتى - تا آنكه بگردد چيزى كه متكلّف عادت نموده است او را عادت طبيعى و جبلّى . پس از اين جهت است كه صحيح است ايثار با « 1 » اكراه نفس بر او . و او گاهى مىباشد به مال ؛ و احسن او چيزى است كه بوده باشد نزد احتياج او به سوى مال ، و درويش شدن و محتاج بودن او - همچنان‌كه مذكور شد در آيهء كريمه - و گاهى مىباشد به حبّ . پس به درستى كه شرط سلوك و كمال ايمان آن است كه بوده باشد خدا و رسول خدا دوست‌تر به سوى عبد از نفس خودش ، مثل قول خداى تعالى كه : وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ « 2 » ، و مثل قول پيغمبر عليه السّلام كه : « لن يكمل إيمان « 3 » الرجل حتّى أكون أنا أحبّ إليه من أهله و ماله و ولده و نفسه . » « 4 » و روايت شده است آنكه فاروق « 5 » گفت از براى او كه : « من دوست مىدارم تو را دوست‌تر از اهل خود و ولد خود ، الّا نفس خود . » پس گفت عليه السّلام كه : « كامل نمىگردد ايمان تو تا آنكه بوده باشم من دوست‌تر به سوى تو از نفس تو . » پس گفت : « الآن دوست مىدارم تو را دوست‌تر از نفس خود . » « 6 » و هو على ثلاث درجات : الدرجة الاولى : أن تؤثر الخلق على نفسك فيما لا يحرم عليك دينا ، و لا يقطع عليك طريقا ، و لا يفسد عليك وقتا . يعنى : ايثار كنى خلق را به اموال و منافع ، مگر چيزى ، كه حرام كرده است او را خداى تعالى ، مثل : اهل و ولد و هر چيزى كه حرام است بذل او در دين اسلام .

--> ( 1 ) . اصل : به . ( 2 ) . بقره / 165 . ( 3 ) . اصل : الإيمان . ( 4 ) . با اندكى تفاوت در : سنن ابن ماجه ، باب 9 ، ج 1 ، ص 26 ؛ صحيح بخارى ، ج 1 ، ص 10 ؛ صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 67 و مسند احمد بن حنبل ، ج 3 ، ص 177 ، 207 و 275 . ( 5 ) . منظور عمر است . ( 6 ) . با اندكى تفاوت در : مسند احمد بن حنبل ، ج 4 ، ص 334 .