شاه سه عنصر تعيين‌كننده وجود داشت : تشيّع ، تصوّف و سلطنت . با گذشت زمان و امتداد اقتدار صفويان عنصر تصوّف اندك اندك رنگ باخت و جاى خود را به دو رقيب ديگرش وانهاد . در اين روند ، دولت صفوى كه در دورهء شاه اسماعيل يكم صبغهء غليظ خانقاهى داشت ، در روزگار شاه سلطان حسين بيشتر گرايش صوفىستيزانه نشان مىداد . نزاع صوفيان و علماى دين ، يكى از دامنه‌دارترين نزاعهاى فرهنگى و اجتماعى روزگار صفويان است . متأسّفانه ، در باب روياروئى فقيهان و صوفيان در روزگار صفويان ، در نگارشهاى متصوّفان و تصوّف‌گرايان ، هرزه درائى و ياوه‌سرائى بسيار شده است . امروز ، با توجّه به بعد زمانى و قلّت برخى مدارك ، داورى دربارهء جزء جزء آن گزارشهاى حبّ و بغض‌آلود شدنى نيست ، ليك دربارهء كار و كارنامهء برخى كسانى كه مورد حملهء اصلى صوفى منشان ستيهنده بوده‌اند و آگاهيهاى روشنى دربارهء حال و كردارشان داريم ، مىتوانيم سخن گفت . نمونه ، علّامه محمّد باقر مجلسى است كه مخالفانش بارها او را به سبب اختلافاتش با اهل فرقه و خرقه و خانقاه صوفيانه مورد حمله قرار داده‌اند . مجلسى را مىتوان به عنوان « عالم نمونه » و « نمونهء عالم » ياد كرد و او را مثالى نيكو از طائفهء عالمان راستين جبههء تشرّع در عصر صفوى دانست . اكنون ببينيم آيا واقعا مجلسى به عنوان يك عالم مشتهر به صوفى ستيزى ، همان است كه اصحاب غرض وانموده‌اند ؟ بعضى از مخالفان و دشمنان مجلسى در روزگار ما تا آنجا پيش رفته‌اند كه از قتل عام و كشتار صوفيان به توسّط مجلسى سخن گفته‌اند ، ولى اين سخن هيچ مدرك تاريخى ندارد . 28 در موارد خردتر و محدودتر هم مدّعيات ، افسانه از كار بر مىآيند ؛ چنان كه گفته‌اند كوچيدن حزين لاهيجى به هندوستان به سبب صوفى ستيزى مجلسى بوده ، در حالى كه