بخشيده اوست . » « و همه معلول آن علّت است . » كلّ ما ميّزتموه باوهامكم فى ادقّ معاينه مخلوق مصنوع مثلكم ، مردود اليكم و لعل النّمل الصغار يتوّهم انّ للّه زبانتين لانّهما كما لها و يتوّهم انّ عدمها نقصان لمن لا يكونان له و هكذا حال العقلاء فيما يصفون اللّه تعالى . « 1 » ترجمهء حديث : « با اين گمان هر كه را در نهايت دقّت و عمق انديشه خدا بدانيد آفريده‌اى همانند شماست و به خودتان برمىگردد شايد مورچگان كوچك گمان كند كه خداوند نيز دو شاخك دارد زيرا كمال موران در داشتن شاخك‌هاست و پندارد كه نبودن شاخك‌ها براى آفريدگار نيز نقصان است و همچنين است انديشه انديشمندان در پنداشتهاى اوصاف خدا » فيض با نقل اين حديث در كلمات مضنونه گويد چرا كه پروردگار محيط است به عالم آفرينش و انسان يكى از آفريدگان اوست و محاط نمىتواند محيط را درك كند هم چنان كه معلول آفريده علّت است و در ذات علّت توانائى پژوهش ندارد » و قال عليه السّلام « اى قال الباقر » تكلّموا فى خلق اللّه و لا تتكلّموا فى اللّه ، فانّ الكلام فى اللّه لا يزداد صاحبه الّا تحيّرا . « 2 » ترجمه : و ايضا حضرت امام باقر عليه السّلام گفت در آفريدگان خدا سخن بگوئيد نه در خدا ، زيرا در ذات الهى سخن گفتن جز گيجى انديشه و سرگردانى حاصلى ندارد . و قال الصادق عليه السّلام : كيف اصفه بالكيف و هو الّذى كيّف الكيف حتى صار كيفا فعرفت الكيف بما كيف لنا من الكيف و قال عليه السّلام لا تعد القرآن فتضلّوا بعد البيان « 3 » و قال الكاظم عليه السّلام انّ اللّه اعلى و اجلّ و اعظم من ان يبلغ كنه و صفه ، فصفوه بما وصف بنفسه و كفوا عمّا سوى ذلك و قيل له عليه السّلام ، بما اوحد اللّه ؟ قال لا تكوننّ مبتدعا ، من نظر برأيه هلك و من ترك اهل

--> ( 1 ) - حديث و مضمون كلّا در كلمات مضنونه و يا سرّية العلياء فيض به تمامى آمده است . ( 2 ) - حديث در وافى فيض نقل شده و نزديك به آن در نهج البلاغه امير المؤمنين آمده است . ( 3 ) - مأخذ حديث را نيافت ولى مشابه كلام مولا در نهج البلاغه است .