الفيض الكاشاني
26
كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )
عارفان ناميده و در رسالهاى كه خود بر ردّ صوفيه بنام « النفحات الملكوتية فى الرّد على الصوفية » نوشتهام كلام او را با تحقيق نقل كردهام نعوذ باللّه من طغيان الافهام و زلل الاقلام . او در حديث شاگرد سيد ماجد بحرانى كه در شيراز تدريس داشت بود و در حكمت و اصول از شاگردان « سيد صدر الدين » « 1 » محمد بن ابراهيم شيرازى معروف به ملا صدرا بود و لذا كتب او در اصول تماما تحت تأثير استادش « ملا صدرا » بر مذاق اهل تصوّف و فلاسفه تحرير شده و شهرت تصوّف در ديار عجم بهواسطه غلو ايشان بوده است . « 2 » فيض در زمان خويش داراى عالىترين مرتبه بوده و بر همهء اقران خويش تفوّق داشته است تا حدّى كه شيخ ما ملا محمد باقر مجلسى نيز از وى دنبالهروى كرد او را تصانيف بسيار است كه خود براى آن فهرستى نوشته « آنگاه تعدادى از تاليفات فيض را از جملهء تفسير صافى و مجلدات وافى را در حديث و غيره » . و ادامه چنين : فيض براى تحصيل و استفاده از سيد ماجد و ملا صدراى شيرازى به شيراز مسافرت كرد و سيد نعمت الله جزايرى شوشترى گفته استاد محقق ما مولى محمد محسن كاشانى صاحب وافى و يكصد مجلد تصنيف ديگر در قم نشو و نما كرد « 3 » درحالىكه قم مزيّن به قدوم شيخ اجل الامام الهمام السيد ماجد البحرانى بود « 4 » ملا محسن خواست از
--> ( 1 ) - عجب است كه صاحب لؤلؤ حتى دربارهء نام درست ملا صدرا تحقيق نكرده و او را سيد صدر الدين ناميده و او از سادات نبوده است . ( 2 ) - عجب است كه نمىدانند شهرت تصوف در ديار عجم از قرن چهارم و پنجم عصر خواجه عبد اللّه انصارى ، شيخ ابو الحسن خرقانى ، ابو القاسم قشيرى و غيره بودند نه روزگار صفويان . ( 3 ) - عجب است كه جزايرى و بحرانى قرائت فيض را در محضر سيد ماجد بحرانى در قم نوشتهاند و حال آنكه فيض در رساله شرح صدر و غيره كه در مجلد اول نقل شده خود گويد كه 2 سال در شيراز از محضر سيد ماجد بهره بردم . ( 4 ) - خندهآورترين اشتباهات مسئله استخاره كردن والد فيض در مسافرت وى به شيراز است و حال آنكه به تحقيق شاه مرتضى والد فيض در 1009 در كاشان بدرود حيات گفته و فيض هم به تحقيق در 1007 به دنيا آمده و تا حيات پدر حين الموت دوساله بوده و در عالم رضاع بوده نه گاه مدرسه و علم .