الفيض الكاشاني
22
كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )
اول خواستهاند امّا مقارن همين احوال حوزه درس سيد ماجد بحرانى در شيراز زبانزد خاص و عام بوده و فيض كه تشنهء زلال همهء دانشها بود به شيراز رهسپار و دو سال از محضر سيد ماجد كه عالمى جامع بود بهره گرفته و موفق به تحصيل اجازه گرديده و رهسپار كاشان مىشود امّا مىشنود كه ملا صدرا از شيراز و اصفهان به قم تبعيد گرديده و چون شهرت وى را در علوم عقلى و معارف الهى شنيده بود و نيز با او قرابت سببى داشت « ملا صدرا شوهر خاله فيض بود » فورا براى درك محضر وى و استفاده از عرفان و علوم عقلى او راهى قم گرديد و شريك گوشهء عزلت و رياضت او شد كه ظاهرا هشت تا ده سال طول كشيد و در اين هشت سال است كه ملا صدرا اسفار را به اتمام رسانيد در روستاى كهك قم ، فيض و فياض هر دو تن از شاگردان و معاشران شبانهروزى ملا صدرا بودهاند و در خلال همين احوال هر دو تن به مصاهرت استاد مفتخر مىشوند در حدود سال 1035 - 1037 زيرا اولين فرزند فيض ملا علم الهدى متولد سال 1039 در قم بوده است . بههرحال فيض قرب سى سال تمام حوزههاى علمى آن روزگار را اعم از كاشان و قم و اصفهان و قزوين و شيراز تا عراق و حجاز در نور ديده و با آنكه استادى جامع و ذوفنون بوده تا پايان عمر هيچگاه از تحقيق مسائل علمى و افاده و استفاده غافل نبوده است در ايران اسلامى استادان و نوابغ در طول زمان كم نبودهاند امّا معدودى از آنان چون فيض توفيق افاده و استفاده آن را داشتهاند زيرا متأسفانه بيشتر دانشمندان و نوابغ را حبّ جاه اندوختن مال و حطام دنيوى آنچنان فريفته كه اوقات عمر گرانبهاى خود را ضايع و مهمل نموده و هيچ اثرى از خود باقى نگذاشتهاند مثلا نابغهاى چون ابو على سينا اگر گرفتار وزارت و مشاغلى ديگر چون طبابت نبود و از عمر بيشترى برخوردار مىشد شايد آثار ديگرى برتر و بهتر از شفا و غيره مىنوشت و يا اگر ابو ريحان بيرونى گرفتار ديوانگانى چون محمود سبكتكين نمىشد و براى تلاش معاش مجبور نبود به دربارى پناه جويد چقدر آثار پژوهشى در فلسفه و رياضى و فيزيك و نجوم بجاى مىگذاشت امّا فيض از آن گونه دانشمندان نبود كه دانش را وسيلهء جاه و حطام دنيوى قرار داده و اوقات خود را مهمل