الفيض الكاشاني
19
كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )
تحصيلات و تأليفات فيض ملّا محمد محسن متولد 1007 تحصيلات خود را از مرحلهء صبى تا حدّ بلوغ در كاشان و در محضر بزرگترين فقيه و حكيم جامع زمان نور الدين محمد بن حكيم ضياء الدين محمود رازى دائى خود و عمو كه متأسفانه نامى از وى نبرده و هيچ اثرى از وى تاكنون بدست نيامده به حد اجتهاد رسانيد بديهى است برادران فاضلى چون ضياء الدين محمد و محمد مؤمن نيز داشته كه از وى استفاده كند زيرا محمد مؤمن متولّد 989 و برادر ديگرش ضياء الدين محمد بن مرتضى متولد 986 از محضر والدشان شاه مرتضى كه از مراجع آن روزگار بودهاند بهره كافى برده بودند زيرا محمد مؤمن در حين فوت پدر « 1009 » 20 سال و ضياء الدين محمد 23 سال داشتهاند و قطعا از وجود آنان انتفاع كامل برده است امّا بهطورىكه در مقدمهء مجلد اول يادآور شد متأسفانه فيض چون در حين ارتحال پدر « شاه مرتضى » دوساله بوده بر خلاف گفته مورخان و تذكرهنويسان كه نوشتهاند فيض براى مسافرت به شيراز و استفاده از سيد ماجد از پدر خود اجازه خواست و پدر با ديوان امير المؤمنين تفأل زد اين مطلب به كلى بىاساس و ساختگى است زيرا وى در حين فوت پدر « شاه مرتضى 1009 » كه سالك كاشى به نقل تذكره خلاصة الاشعار تقى الدين محمد ذكرى كاشانى تاريخ ارتحال شاه مرتضى را در اين مصراع : تاريخ فوت او شد « حيف از ملاذ اسلام » كه برابر 1009 ه ق مىشود و معلوم است كه فيض متولد 1007 در حين الفوت پدر 2 سال بيشتر نداشته امّا ممكن است اين تفأل را دائى يا عم يا برادران او زده باشند چون بقول سالك كاشى « شاه سرير دانش آن مرتضاى اسلام » يعنى شاه مرتضى كه از شاگردان ملا فتح اللّه و مع الواسطه از شاگردان محقق كركى على بن عبد العالى بوده به دو فرزند خود ضياء الدين محمد و محمد مؤمن اجازه داده و بدون شك فيض از محضر برادران استفاده كامل برده است . چون در قصيدهاى كه در پاسخ مديحهسرايى ياران سروده خود مقام علمى خاندان خود را چنين ستوده است :