الفيض الكاشاني

83

كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )

تأليفات و تصنيفات فيض برابر دو فهرست موجود نزد نگارنده كه اولى به خط مؤلف و دومى به خط فرزندش ملا علم الهدى موجود است در فهرست اول كه چند صفحه آخر آن افتاده است قريب هشتاد مجلّد امّا در فهرست دوم به خط علم الهدى قريب يك‌صد و سى مجلّد كتاب و رساله آمده است امّا برابر فهرست اينجانب كه در تذكره خاندان فيض هم نقل كرده قريب به يك‌صد و چهل مجلّد كتاب و رساله است بديهى است اينكه مترجمانى چون سيّد نعمت الله جزايرى كه از شاگردان مجاز وى هم بوده تاليفات و تصنيفات فيض را قريب به دويست مجلّد مرقوم داشته‌اند درست مىباشد زيرا اگر آنها را به گونه مستقلّ فرض كنيم از يك‌صد و چهل مجلّد كمتر است ولى اگر تعداد كتابها و مجلدات كل تاليفات را محاسبه كنيم قريب دويست و پنجاه مجلّد مىشود زيرا بيشتر تاليفات مهم علمى وى هر يك از دو تا 15 مجلّد مىشود ، مثلا وافى فيض در حديث شامل 15 كتاب و صافى « تفسير قرآن كريم » شامل چندين كتاب است كه در قديم دو مجلّد بوده و در طبع عصر قاجاريه نيز در دو مجلد و در طبع اسلاميه نيز در دو مجلّد بطبع رسانيده‌اند و يا محجة البيضاء او كه احياء احياء العلوم غزالى است عينا مانند اصل شامل چهار ربع و يا چهار مجلد است حال اگر اصل تاليف را در نظر بگيريم وافى و صافى و محجة البيضاء سه تاليف و يا سه مجلد است ولى اگر كل مجلدات اين سه تاليف و تصنيف را مرعى داريم 21 مجلّد مىشود كه اهم آن بقرار ذيل است : 1 - صافى در تفسير قرآن كريم به زبان تازى از كتب معتبر تفسير است كه با مطالعه اكثر تفاسير شيعه و سنّى يا خاصّه و عامه مرقوم داشته و روايات معتبر خاصه را ضمن تفسير آيات ملحوظ گردانيده است در 2 مجلّد . 2 - وافى در حديث كه فيض چهار كتاب حديث معتبر خاصّه را شامل كافى و استبصار و تهذيب و من لا يحضره الفقيه با تنقيح و حذف مكرّرات يك جا جمع كرده و آن را در 14 جزء و يا 14 كتاب نوشته سپس علّامه علم الهدى فرزندش يك جزء شامل معرفى رجال و كشف رموز آن نوشته و آن نوشته و آن را تكميل كرده است و شامل 15 جزء شده است نخبهء كبرى و نخبهء صغرى نوادر حديث و هر دو منتخب از وافى و تفسير اصفى ملخّص از صافى ، محجّة البيضاء فى احياء الاحياء شرح و تنقيح و تصحيح احياء العلوم شيخ ابو حامد محمّد غزّالى در چهار ربع بدين شرح :