الفيض الكاشاني
16
كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )
« متولد 1005 ه . ق . و ضياء الدين محمد » براى ادامهء تحصيل به اصفهان رهسپار شد زيرا كه در آن روزگار اصفهان پايتخت و مركز تجمع علماى بزرگ و چندين حوزه تدريس بود كه در تمام رشتههاى علوم اسلامى حوزههاى متعدد وجود داشت امّا مشهورترين استادان شيخ بهاء الدين محمد عاملى ، مير محمدباقر داماد ، ميرفندرسكى و مولا محمد تقى مجلسى والد محمد باقر مجلسى صاحب بحار الانوار بود ، تجمع علماء و نوابغ در آن شهر براى طلاب علوم موقعيتى ممتاز بود كه در هيچ يك از شهرهاى ايران بلكه بلاد اسلامى امكان ايجاد آن نبود . فيض و برادرش از اين موقعيت نيكو بهرهبردارى كردند و بمحضر علمائى چون ميرداماد ، ميرفندرسكى و ملا صدرا « كه در آن وقت در اصفهان بودند » فلسفه و كلام و از محضر ملا محمد تقى مجلسى و شيخ بهائى و چند تن ديگر فقه و تفسير و حديث را تكميل كردند و از همه آنان موفق به اخذ اجازه شدند برادر فيض مولانا عبد الغفور براى افاده به كاشان برگشت و حوزهء تدريس والد خود را كه بعد از رحلت او تعطيل شده بود با برادران ديگر خود چون مولانا محمد مؤمن « 1 » « متولد صفر 989 ه . ق . و متوفى 1060 ه . ق . در تبريز » داير كرد امّا كام تشنهء فيض با اين جامها سيراب نمىشد و بقول خود شهر به شهر و ديار بديار جوياى استادان ديگر بود كه شنيد مولانا سيد ماجد بحرانى به شيراز آمده است مقارن همين احوال بود كه ملا صدرا نيز از اصفهان به شيراز مراجعت كرده و به افاده مشغول است او فرصت را غنيمت شمرد و راهى شيراز شد مدت دو سال از محضر آن استاد مسلّم و ملا صدرا استفاده كرد و از هر دو تن تحصيل اجازه كرد « 2 » فيض پس از آن بكاشان مراجعت نمود و بامر تدريس و تاليف مشغول شد و تا
--> مىنماياند و در بعض حواشى نظرات خود را نيز صراحتا مرقوم داشتهاند اين تصنيف لطيف متأسفانه بطبع نرسيده و همچنان در كتابخانه باقى مانده است كه چهارصد سال از عمر آن گذشته است . ( 1 ) - ملا محمد مؤمن بن شاه مرتضى نيز از شاگردان شيخ بهائى و ميرداماد بودهاند . ( 2 ) - در مجموعهاى به خط محمد محسن فرزند علم الهدى آمده كه استفاده فيض از ملا صدرا در قم بوده و بعد از رفع محذور به همراه ملا صدرا راهى شيراز شده و دو سال در آنجا اقامت داشته است .