الفيض الكاشاني
13
كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )
مترجمان استفاده فيض از ملا صدرا منحصر به فلسفه و كلام نبوده بلكه در حديث و تفسير و سير و سلوك نيز از ملا صدرا بيش از استادان ديگر چون ميرداماد ، شيخ بهاء الدين محمد عاملى و شيخ ماجد بحرانى استفاده كرده است ، پس ارتباط مستقيم خاندان ضياء العرفاى رازى و صدر المتالهين شيرازى با خاندان فيض آنچنان مجتمع علمى بوجود آورد كه مقدمهاى براى ابراز نبوغ فيض كاشانى بود بهويژه آنكه با خاندان علمى ديگرى چون ملا محمد شريف كاشانى و حكيم ركن الدين مسعود طبيب شيرازى نيز قرابت سببى داشت بدين معنا كه ملا محمد شريف يكى از دامادهاى شاه مرتضى بود و شاه فضل اللّه و ملّا علامى دو عالم شهير جامع و ذو فنون فرزندان ملا محمد شريف و خواهرزادگان فيض بوده و هر دو از فيض كاشانى اجازه داشتهاند شاه فضل اللّه از مشاهير علما و حكما و عرفا بوده و قريب چهل تأليف و تصنيف از آثار قلمى وى در فقه و حديث و تفسير و فلسفه و كلام باقى مانده است وى نيمه دوم عمر خود را در انزواى قمصر بوده و بالاخره در سال 1112 ه . ق . در قمصر بدرود حيات گفت و در كنار باغ مستحدثه او دفن شد ، سنگ مرقد وى و دو فرزند عالم او بنامهاى ملا عبد القيوم و ملا عبد الحى در كنار يكديگر هنوز موجود است اعقاب وى هنوز ساكن قمصر و بنام خاندان شاه فضلى و شاه ملائى مشهورند . « پرورش و تحصيلات فيض » فيض در سال 1007 ه . ق . در كاشان متولد گرديد و هنوز دوساله بود كه والدش شاه مرتضى از دنيا رفت و تربيت فيض و ديگر برادرانش به عهده عمو و دائى وى شد . قابل ذكر است كه تمام تذكرهنويسان دچار اشتباه بزرگى شدهاند و نوشتهاند كه فيض در آغاز از محضر شاه مرتضى والد خود استفاده كرد و آنگاه كه براى استفاده از محضر سيّد ماجد بحرانى قصد داشت به شيراز حركت كند شاه مرتضى بنا را بر استخاره با ديوان مولا امير المؤمنين گذاشت و چون ديوان را باز نمودند اين شعر آمد : تغرب عن الاوطان فى طلب العلى . . . و عجيب است اشتباهى چنين كه شاه مرتضى به تصريح تذكره خلاصة الاشعار تقى الدين محمد حسينى كاشانى و يادداشتهاى خود فيض و فرزندش علم الهدى