الهيّات دانشگاه تهران در مقدمهء محجة البيضاء فيض « 1 » و پژوهش اين بنده در تذكره خاندان فيض ، اين بيت علمى از شاخص‌ترين بيوت علم و دانش و عرفان اين مرزوبوم بوده كه قريب چهار قرن تا روزگار فيض از شهرت بسزايى برخوردار بوده و خدمات شايانى بالاخص در ترويج مذهب شيعه داشته است آيت‌الله مشكات طيّب اللّه مرقده مرقوم داشته‌اند كه از صدر اسلام تاكنون تنها چند بيت علمى را چون بيت فيض در تعدد علما و كثرت تاليف و تمديد زمان مىتوان برشمرد . فيض فرزند شاه مرتضى متولّد نيمه ذىقعده 950 - ه . ق . و متوفى 1009 ه . ق . « حيف از ملاذ اسلام » از بزرگترين علما و فقهاء روزگار شاه تهماسب اوّل صفوى است كه وى از شاگردان مبرّز ملا فتح اللّه كاشانى صاحب تفسير منهج الصادقين و خلاصة المنهج و كتب ديگر بوده است « 2 » و شاه مرتضى نيز فرزند شاه محمود متخلّص به فقير و شاه محمود فرزند ملّا على كاشانى و هر دو تن از علماى بزرگ شيعه كاشان و از معاريف زمان خويش بوده‌اند بنا به نوشته جمعى از تذكره‌نويسان شاه مرتضى والد فيض صاحب كتابخانه بسيار عظيمى بوده است كه براى مطالعهء نسخه‌هاى منحصر بفرد آن علماى شهرهاى ديگر رنج سفر بر خود هموار كرده و به كاشان مسافرت مىكرده‌اند كه متأسفانه اين كتابخانهء معظم در غيبت شاه مرتضى طعمهء موريانه شده و شاه مرتضى را به آتش حسرت مىسوزاند امّا باقيمانده همان كتابخانه است كه به نوشتهء فيض مورد استفاده وى بوده و براى تأمين هزينهء تحصيلى فيض آن كتابها را اجاره مىداده است امّا والده فيض متوفيه 1070 ه . ق . دختر ضياء العرفاى رازى از علما و عرفاى رى بوده كه مقيم كاشان شده و فرزند برومند وى نور الدين محمّد مشهور بحكيم و آخوند نورا از معاريف علما و حكما و عرفاى رازى كاشانى است كه عمده استفاده علمى آغاز فيض ازين حكيم بوده و كرارا از

--> ( 1 ) - محجة البيضاء فى احياء الاحياء از تاليفات فيض است كه احياء احياء العلوم غزّالى است در چهار مجلّد با شرح و تصحيح استاد مرحوم آية اللّه سيّد محمد مشكوه بطبع رسيده است . ( 2 ) - بنا به تحقيق علامهء فقيد مرعشى : وى شاگردان مجازى چون سيد حسين بن حيدر بن قمر مؤلف كتاب السيادة و الشرف داشته است كه اجازه وى در ظهر كتاب مزبور موجود است .