صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

مقدمهء مصحح 70

كسر أصنام الجاهلية ( فارسى )

ربّانى ، يعنى علم مبدأ ومعاد ، توحيد ، كيفيت صنع وابداع ، علم نبوّات ، علم به حوادث جزئي وأمور غيبى ، علم طريق آخرت وأحوال قيامت وحشر ونشر جسماني است . فصل هشتم در اينست كه چرا اعمال قبيح وكارهاى نكوهيده موجب شقاوت اخروى است . توضيح مىدهد كه تكرّر افعال شهوى وغضبى وتكثّر اعمال جسماني قبيح باعث تعلّق نفس به أمور پست مادّى والفت به حجابهاى ظلمانى است ، كه جلوى بصيرت را مىگيرد وآن را از ادراك حقايق علمي ودقايق عملي كه سعادت اخروى منوط به آن است بازمىدارد ودر نتيجة نفس در لذّات حيواني فرومىرود وبه مرتبهء دنيا ومرحلهء سفلى نزول مىكند . وهر اندازه كه عشق وشوق نفس به اين أمور ناپايدار وزايل شدت مىيابد ، به همان اندازه در هنگام مفارقت وجدايى از آنها تحسّر وتألّمش سخت‌تر وشديدتر مىشود وعقوبتش در آخرت پاينده‌تر وماندنىتر مىگردد . فصل نهم در بيان أسباب مغلطه‌ها وسفسطه‌هايى است كه موجب عدم تمييز ميان اخيار وأشرار ، خردمندان وكم‌خردان ، ودانايان ونادانان است . هشدار مىدهد كه برخى از مردم به علّت قصور از درجهء كمال وجهل به أحوال رجال ، ميان رذيلت وفضيلت فرق نمىگذارند وسفسطة را حكمت مىپندارند ؛ وتهوّر را شجاعت ، وخمودى وخموشى را تواضع مىانگارند . زيرا أهل سفسطة وأصحاب ضلالت بعلّت اغراض نفساني خود را همانند حكما وفضلا ونيكان وبرگزيدگان مىسازند ؛ با ألفاظ حكما وكلمات فضلا سخن مىگويند وبه زىّ اخيار وابرار در مىآيند ، در حالي كه نه در مقاصد ديني ، علمي يقيني كسب كرده‌اند ، نه در حقايق ايمانى به مرتبه‌اى از ذوق وعرفان نائل شده‌اند ، ونه در كمالات عملي وفضائل نفساني به درجه‌اى ارتقا يافته‌اند .