نقد صوفي نه همه صافي وبىغش باشد * اى بسا خرقه كه مستوجب آتش باشد « 1 » عز الدّين محمود كاشاني ( متوفّاى 735 ه . ق ) با زبان نكوهش از متشبّهان به صوفيان سخن راند وآنها را أهل حقيقت نشناخت . « 2 » أوحد الدّين مراغى ( متوفاى 738 ه . ق ) چنين گفت : پيرشيّاد دانه پاشيده * گرد أو چند ناتراشيده ريش را شانه كرده پرّه زده * سركه بر روى نان وتره زده پنج شش جا نشانده حلقهء ذكر * سر خود را فروكشيده به فكر تا كه مىآورد ز در خوانى ؟ * يا كه سازد برنج وبريانى ؟ « 3 » قابل ذكر است كه ، أوّلا صدرا اين رساله را فقط در ردّ وقدح صوفيان نادان وبيدين ننوشته ، بلكه از فقيهان رياكار ودنيا دوست وناپارسا نيز خرده گرفته ومذمّتشان كرده است ، كه البتة اين هم تازگى ندارد ومخصوص صدرا واين رساله نيست ؛ ثانيا بهمان شدّت وحدّتى كه از تصوّف دروغين وصوفيان وپشمينه‌پوشان ظاهرساز وفريبكار وخانقاه‌نشينان دروغ‌پرداز به بدى وزشتى نام برده ، عرفان راستين را ستوده واز صوفيان صادق وديندار مدح وستايش كرده است . از اينجاست كه گفته شده : « وامّا كتاب كسر أصنام الجاهليّة ، نظر حكيم به متدلّسين ومتشبّهين است به صوفيّه ، متفقّه وحكما . وكتاب كسر أصنام الجاهليّة في كفر جماعة الصوفيّة افتراست ، بل في مدح جماعة الصوفيّة الحقّة » . « 4 » ارزش أدبي : شكّى نيست كه ملّا صدرا ، در زمينه‌هاى فلسفي ، عرفانى وديني ، از

--> ( 1 ) ديوان ، ص 135 . ( 2 ) مصباح الهداية ومفتاح الكفاية ، ص 6 . ( 3 ) مثنوى جام جم ، ص 642 . ( 4 ) طرائق الحقائق ، ج 1 ، ص 182 .