مطالعه وتحقيق ودرس وبحث عشق مىورزيده وهيچ وسوسه ومشغله‌اى وى را از كسب دانش وتحصيل معرفت بازنمىداشته است . از وقتي خوش وخاطري آسوده نيز بهره‌مند بوده است ؛ كه به دربارها ، دارالحكومه‌ها وأرباب مناصب وصاحبان زر وزور اعتنا نمىكرده وحتّى از مردم عادى نيز أغلب كناره مىگرفته است . وأصولا به أمور دنيوي وكارهاى روزمرّهء زندگى چندان كار نداشته وجز در حدّ ضرورت وتكليف شريعت بدين أمور نپرداخته است . وتازه اين حدّ هم ظاهر امر بوده ، كه چنانكه خود گويد باطنش خلوت يار بوده است . از برون در ميان بازارم * وز درون خلوتيست با يارم « 1 » در نتيجة تمام عمر عزيز را در تعلّم وتعليم ، تفكّر وتحقيق وتأليف وتصنيف گذرانيد واز انجام كارهاى علمي وفرهنگى لحظه‌اى بازنايستاد . پيش استادان بزرگ زمانش تلمّذ كرد وشاگردانى فرهيخته وبرجسته پرورش داد كه در عصر خود از اعلام علم وعرفان بشمار آمدند . علاوة بر آنكه به تأليفات وتصنيفات مستقلّ دست‌يازيد ، به برخى از آثار پيشينيان نيز حاشية وتعليقه نگاشت وآثاري فراوان وارزنده از خود به يادگار گذاشت . مهمتر از همه اينكه در فلسفه نظريّاتى جديد وافكارى بديع پديد آورد ، كه از زمان حياتش تا كنون مورد توجّه وتحسين وتحقيق معارف خواهان ، طالبان واستادان حكمت قرار گرفته است . همچنان كه در فلسفهء مشّاء وحكمت اشراق وسير وسلوك عقلي وعرفان نظري مقامي والا داشت ، در سير وسلوك وتصوّف عملي هم به راستى مرد عمل بود . وحى را نيكو مىشناخت وبه تفسيرش مىپرداخت . به أصول وفروع دين

--> ( 1 ) همين رساله ، ص 105 . اين بيت از اوحدى مراغى است . ( ر . ك : تذكرة رياض العارفين ، رضاقلى خان هدايت ، ص 36 . )