كه خدمه و لزمهء مراتب سه‌گانه است ، به قدر احتياج و رخصت استاد كه « 1 » طبيب كامل است كار مىفرمايد و عقل يا عشق را پيش گرفته به مشاورت او به موجب اشارهء استاد متتبع ، « 2 » تتبع راه مىكند . و اين همه عبارت است از متابعت شريعت . چه حدود اين حواس را كار فرمودن و مشاورت با عقل و سلوك راه خدا در شرع متعين شده ، به نوعى كه فايده دهد و خلاف آن فايده نمىدهد و مضرت مىرساند . چون صوم عيدين كه ثواب ندارد و عذاب مخالفت حكم دارد . پس چون شروع در طلب كرد ، نظر مىكند كه نطفه راهى است از عالم غذا به اين منزل . پس از نطفه به غذا مىرود و نظر به حال غذا كرده به طريق اجمال مىيابد كه از تركيب عناصر تحصل يافته ، باز از عناصر كه راه مىرسد او را به سوى هيولاى عنصرى كه مادهء اين چهار عنصر است - مىرسانند و هيولاى عنصرى او را به سوى جسم كل مىرساند . و از آنجا به عالم هبا و شكل كل مىرسانند و از آنجا سيرش به عالم طبيعت مىافتد كه مرتبهء اعلاى عالم ملك است و در هر مرتبه از اين مراتب به واسطهء شغلى و عملى كه استاد فرموده ، خود را متحقق در آن مرتبه بلكه عين آن مرتبه مىيابد يا مىبيند . و سرعت و بطء ، در اين سيرها و برازخ مراتب تعلق به قابليت شاگرد و شفقت استاد دارد . و بعضى به راه تفصيل « 3 » مىروند و بعضى به سبيل اجمال و بعضى به طريق توسط . و چون حقيقت طبيعت را به نور ظهور ، ميل نفس كلى شناختند ، هم از راه آن ميل به عالم نفس آن آخر عالم ملكوت است ، مىروند و از آنجا به عالم عقل و عالم روح و برازخ هر يك از اين عوالم سير مىكنند تا به مرتبهء ظهور روح كل مىرسند و تا اينجا عالم آثار و افعال الهى است . و چون سالك اين دو عالم را طى نمود و در طلب حقيقت فعل افتاد ، بعد از يافت حقيقت فعل ، او را به عالم اسماى الهى مىرساند كه اوّل عالم جبروت است . پس در اين عالم حقايق آن دو عالم آثار و افعال را مىبيند . حقيقت جميع مراتب عناصر و افلاك و طبيعت و نفوس و عقول و ارواح را در عالم اسماء مىبيند كه بعضى اسماء به منزلهء عناصرند نسبت به

--> ( 1 ) . مج : استاد كامل كار مىفرمايد . ( 2 ) . اساس : استاد تتبع را . ( 3 ) . مج : تفضل مىروند و بعضى بطريق و چون .