تأويل مىنمايد - مىباشد و در عرفان اسلامى از تابعان انديشهء شيخ عارف عربى صاحب فصوص الحكم و فتوحات مكيه و پيروان وى چون صدر قونوى ، ابن فنارى ، جامى و . . . ؛ و در حكمت اسلامى از پيروان فكرت افلاطون و فارابى و ابن سينا است . دقّت وى در تفسير آيات قرآن فرقان ، بسيار شايان توجّه و ظرافت تحليل مطالب و قواعد حكمى و عرفانى ، در آثار او ، به وضوح تام مشهود است . در بيان مسائل سير و سلوك انسانى ، سالكى و اصل و راه پيموده و به مقصد رسيده‌اى است كه به صراحت از مراتب عاليهء عرفانى خويش دم برنمىآورد و در انديشهء منظوم خويش از شيعيان منظومه‌هاى مثنوى حضرت مولوى ، گلشن راز عارف شبسترى ، خمسهء حكيم عظيم الشأن جناب نظامى و گلستان شيخ اجل جناب سعدى و ديوان گرانسنگ عارف حافظ شيرازى و . . . است . در علوم اعداد و حروف ، بر خوان پرمائدهء مفاتيح المغاليق والد عظيم الشأن خويش بنشسته ، بىگمان از آثار ابن عربى كه در آن علوم ، حايز رتبت نخستين است ، بهره‌ها برده است . ج : عارف دهدار - قدس اللّه تعالى نفسه الزكية - از قائلان به وحدت وجود و ذو مراتب بودن موجودات - در ديدگاه حكمى - و ذو مظاهر بودن آيات الهى و كثرات - در بينش عرفانى - مىباشند و در اين انديشه از پيروان مسلك شيخ عارف عربى محى الدين - رضوان اللّه تعالى عليه - محسوب مىشوند . و نيز در بين مشربين اصالت وجود و اصالت ماهيت ، از معتقدان به اصالت وجود و وحدت جعل هستند ، و اين دو ديدگاه خاص را در آثار و رسايل خويش عنوان داشته‌اند . فارجع . و نيز حضرتش را در مبحث سامى معرفة النفس ، قدمى بس راسخ است و شايد تأكيد مؤكد وى بر اين موضوع شريف در جاىجاى رسايلش ، در پى تأثر از افكار و آثار حضرات ابن سينا و فارابى و محى الدين باشد . بر اصحاب تحقيق پوشيده نيست كه اين بزرگان را طرح و تفصيل و تشريح بحث علياى معرفت نفس انسانى كه مرقات معرفت رب و مطروح در آيات قرآن فرقان و احاديث صادره از بيت عصمت و وحى ( ع ) و ادعيه مأثوره است و به فرمايش بلند صاحب اسفار « مفتاح خزائن