مؤلف مجهول

ديباچهء مصحح 17

اصطلاحات صوفيان ( متن كامل رساله مرآت عشاق ) ( فارسى )

در موارد متعدد ، مزيت و برترى نيز دارد . نوع بيان و كيفيت توضيح اصطلاحات در مرآت عشاق ، به اصطلاحات صوفيهء عراقى و لطيفهء غيبى دارابى ( و ضمايم آن ) شباهتى دارد و اين موضوع قرينه است بر يكسانى مكتب و منابع و مدرسهء جميع مؤلفان اين آثار . باز هم تأكيد مىكنم كه اعتلاى زبانى و معنايى مرآت بر آن آثار غلبه دارد . - اصطلاحات برگزيده و شرح شده در اين كتاب ، صرفا مصطلحات مدرسى و رايج تصوّف نيست . همان‌طور كه اشاره شد ، اغلب استعارات ادب عارفانه خاصه در غزل كلاسيك پارسى ، در زمرهء اصطلاحات مشروحه قرار گرفته است . به عبارت ديگر بايد دانست كه بسيارى از اصطلاحات معروف و مندرج در موضوع حالات و مقامات كه در كتب مرجع عرفان ايرانى و اسلامى مطرح است ، در اين اثر نيست ؛ اما برخى مصطلحات شاذّ و نادر كه در ادب مورد استفاده بوده ، هست . مثلا " رضا " و " حال " و " توكل " و " مقام " و " كشش " و " كوشش " در آن نيست ، اما " گوش " و " شست‌وشوى " و " قدح " و " فهرست " و " نشستن " و " مطرب " و " ميدان " و " مهربانى " و " صدف " و " علف " و " بنفشه " و " جانفزاى " و امثال اين‌ها در آن هست ؛ و اين خود مهم‌ترين دليل در باب تأخر اين اثر نسبت به كلاسيك‌هاى عرفان ايران است . - ذوق ادبى مؤلف در مواردى كه شاهد مثال نيافته يا خود را در مقام شاعر عارف يا عارف شاعر دانسته ، وى را به صدور ابياتى واداشته است . بررسى اشعار مؤلف نشان مىدهد كه قطعا شاعر قابلى نبوده ، اما ممكن است همين اشعار در تذكره‌اى يا كتابى خاص - نظير تذكره‌هاى مفصل و پرتعداد فارسى در هندوستان - ما را به نام اصلى مؤلف و اطلاعات بيشتر در باب وى و زمان و مسائل تأليف اين اثر برساند . - به جز صفحهء عنوان كه افتاده و مؤلف و زمان و مشخصات اصلى اسقاط شده ، صفحهء ما قبل صفحهء آخر نيز افتاده است و يك صفحه با خط درشت‌تر ديده مىشود . - خط نسخه بسيار زيبا و خواناست ، اما به دليل برخى پيچش‌هاى كاتب خوشنويس ، فقد يا جابه‌جايى نقطه‌ها ، سركش‌ها ، الف‌ها و بالاخره جاافتادگىها در متن ، كار مصحح بارها با مشكلاتى روبه‌رو شد . در اين موارد ، نسخهء برتلس و تطبيق با ساير اصطلاح‌نامه‌ها ، رجوع به قرائن درون‌متنى و تصحيح قياسى تنها راه چاره بود . اميدوارم تصحيح حاضر ، نسخهء مطلوب براى تصوف‌پژوهان و ادب‌شناسان باشد ، اما اگر هر نكتهء ديگرى يافته يا تذكر داده شود ، به صورت مستدرك بعدا تقديم خواهد شد . - در ضمن مقدمهء مؤلف گاهى عنوان " اصطلاحات طايفهء اهل اللّه " به اثر اطلاق