هريك را از جدّ و مادر « 1 » نصف باقى ؛ و زيد بن ثابت ، رضى اللّه عنهما ، گفت مادر را ثلث است و جدّ را دو ثلث باقى و خواهر « 2 » را ثلث باقى . و امام شافعى ، رضى اللّه عنه « 3 » ، موافق اوست ؛ چه حضرت رسالت ، صلّى اللّه عليه و سلّم ، در شأن او فرمود : « أفرضكم زيد . » « 4 » و قاضى عضد در شرح مختصر گويد : ابن عبّاس ، رضى اللّه عنهما ، در عول مخالف على و زيد و « 5 » ابن مسعود ، رضى اللّه عنهم « 6 » ، بود و مىگفت : « من باهلنى باهلته ، إنّ اللّه لم يجعل فى مال واحد نصفا و نصفا و ثلثا . » و هم در شرح مختصر گويد : زنى « 7 » آبستن در وقتى كه عمر امر باحضار او كرده بود ، بچه بينداخت . عثمان و عبد الرّحمن با عمر گفتند : « إنّما أنت مؤدّب لا نرى عليك شيئا . » و على گفت : « إن كان عثمان قد اجتهد ، فقد أخطأ « 8 » ؛ و إن لم يجتهد ، فقد غشّك . » « 9 » و روز به روز دايرهء خلاف اوسع مىشد و مجتهدان بيشتر مىشدند ، تا قرار بر مذاهب « 10 » ائمهء اربعه گرفت . و اوّل ايشان ابو حنيفه نعمان بن ثابت بود و در سنهء ثمانين متولّد شد و او را دو بار به قضا تكليف كردند و چون سلطان متّصف به شرايط امامت نبود ، او قبول نكرد . و اوّل در كوفه صد تازيانه‌اش زدند در ده روز ، هر روز ده تازيانه ، و آخر در بغداد در زندان منصور وفات يافت در سنهء خمسين و مائة . و امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، در شأن ثابت دعا فرموده بود « 11 » به بركت در او و ذرّيت او « 12 » . و قال العلّامة الزّمخشرىّ فى الكشّاف عند تفسير قوله تعالى لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ « 13 » : « كان أبو حنيفة يفتى سرّا بوجوب نصرة زيد بن علىّ ، رضوان اللّه عليه ، و حمل المال إليه و الخروج معه « 14 » على اللّصّ المتغلّب المتسمّى بالإمام و الخليفة كالدّوانيقىّ و أشباهه . و قالت له امرأة : أشرت على ابنى بالخروج مع إبراهيم و محمّد ابنى

--> ( 1 ) . جز B : هريك از جد و مادر را . ( 2 ) . B : مادر . ( 3 ) . B : - رضى . . . ( 4 ) . الجامع الصّغير : 1225 : أفرض أمّتى زيد بن ثابت . ( 5 ) . BF : + عبد اللّه . ( 6 ) . G : - رضى . . . ( 7 ) . C : زن . ( 8 ) . D : فأخطأ . ( 9 ) . شرح مختصر 2 : 297 . ( 10 ) . C : مذهب ، E : بمذهب . ( 11 ) . G : فرمود . ( 12 ) . E : به بركت او در ذرية او علم پيدا شد ، F : به بركت او دزيه وى پيدا شد . ( 13 ) . البقرة : 124 . ( 14 ) . جز F : - معه .