دارد . « 1 » 7 . حاشيهء شرح طوالع الأنوار : كتاب طوالع الأنوار در علم كلام اثر معروف قاضى ناصر الدّين بيضاوى ( م 685 ) است كه در نهايت ايجاز تحرير شده . ابن خلدون آنجا كه كلام را به كلام متقدّمان و متأخّران تقسيم مىكند ، مىگويد : « در نزد متأخّران دو طريقه باهم درآميخته و مسائل علم كلام با مسائل فلسفه چنان مشتبه شده است كه بازشناختن يكى از ديگرى ممكن نيست و طالب آن فنّ از كتب ايشان چيزى بدست نمىآورد ، چنان كه بيضاوى در طوالع اين شيوه را به كار برده و كسانى كه از علماى ايران پس از وى آمده‌اند در كلّيّهء تأليفاتشان از روش بيضاوى پيروى كرده‌اند . » « 2 » اين كتاب چنان كه ذكر گرديد ، مورد التفات علما قرار گرفته و در حوزه‌هاى قديم تدريس مىشده و شروح و حواشى بسيار بر آن نوشته‌اند . نخستين و مهم‌ترين شرح آن شرح شمس الدّين ابو الثّناء محمود بن عبد الرّحمن اصفهانى ( م 749 ) است كه به مطالع الأنظار على طوالع الأنوار موسوم است . ميبدى حاشيه‌اى بر همين شرح نوشته كه خطبهء آن در ضمن منشآت وى آمده . « 3 » بعضى اين حاشيه را شرح طوالع محسوب كرده‌اند . « 4 » نسخه‌اى از حاشيهء ميبدى در دار الكتب المصريّة به رقم 1383 / علم كلام ، محفوظ است . 8 . حاشيهء تحرير اقليدس : كتاب اقليدس در عهد خلفاى عبّاسى چند بار از يونانى به عربى نقل گرديده ، حجّاج بن يوسف بن مطر كوفى يك‌بار در عهد خلافت هارون الرّشيد و ديگر بار در عهد مأمون آن را ترجمه كرده است . اسحاق بن حنين هم آن را ترجمه و ثابت بن قرّهء حرّانى آن را اصلاح نموده . امّا به جهت دشوارى ترجمه‌ها جمعى به تحرير آن پرداخته‌اند . تحرير خواجه نصير الدّين طوسى از اهمّ اين تحريرات به شمار مىرود . « 5 » اين كتاب مشتمل بر پانزده مقاله در باب هندسهء مسطّحه ، حساب و خواصّ اعداد و هندسهء فضائى است . قاضى در نامه‌اى گويد : « در اين اوقات اكثر كتاب اقليدس براى برادر با

--> ( 1 ) . فهرست مشكات 3 : 434 . ( 2 ) . مقدّمه 2 : 949 . ( 3 ) . منشآت ميبدى : 126 - 127 . ( 4 ) . فهرست دانشگاه 3 : 593 . - طوالع الأنوار : 26 . ( 5 ) . احوال و آثار خواجه نصير الدّين طوسى : 339 - 345 .