و اتّحاد بود و مىگفت : اين دو مشعر به غيريّتند « 1 » و ما مىگوئيم « 2 » : ليس فى الدّار غيره ديّار ، و هذا العذر أشدّ من الجرم . » فتح صوفيّه گويند وجود لا به شرط « 3 » احديّت جمع و هويّت ساريه در جميع موجوداتست ، و به شرط لا مرتبهء احديّت و برزخ البرازخ و عما ، و به شرط جميع اسما و صفات مرتبهء الوهيّت و مرتبهء واحديّت . و اطلاق « عما » بر مرتبهء احديّت موافق « 4 » حديث است . ترمذى گويد : ابو رزين عقيلى « 5 » از نبى ، صلّى اللّه عليه و سلّم ، پرسيد : « أين كان ربّنا قبل أن يخلق خلقه ؟ » فرمود : « كان فى عماء ما فوقه هواء و ما تحته هواء و خلق عرشه على الماء . » « 6 » و عما ابر رقيق است و چون ابر محسوس را هواى فوق و تحت لازم است ، بنفى لازم تنبيه فرمود كه مراد ابر معنويست . و قدماى حكما در مسألهء وجود موافق صوفيّه‌اند و قايلند بسريان نور حقّ در مراتب ، و ازيشان بطريق رمز منقول است كه از تحيّز وحدت نقطه پيدا شد و از حركت نقطه خطّ ، و از حركت خطّ سطح ، و از حركت سطح جسم . ظ : ما مى به بانگ چنگ نه امروز مىخوريم * بس دور شد كه گنبد چرخ اين صدا شنيد ما باده زير خرقه نه امروز مىكشيم * صد بار پير ميكده اين ماجرا شنيد و ابو على در نمط تاسع از اشارات گفته : « العارف هشّ « 7 » بشّ بسّام يبجّل الصّغير من تواضعه « 8 » مثل ما يبجّل الكبير و ينشط من الخامل مثل ما ينشط من النّبيه ، و كيف لا يهشّ و هو فرحان بالحقّ و بكلّ شىء ؛ فإنّه يرى فيه الحقّ . » « 9 » د : دلى كز معرفت نور و صفا ديد * بهر چيزى كه ديد اوّل خدا ديد « 10 »

--> ( 1 ) . F : به غير نيستند . ( 2 ) . F : - و ما مىگوئيم . ( 3 ) . CDG : + شىء . ( 4 ) . D : مطابق . ( 5 ) . F : عقلى . ( 6 ) . ترمذى : 3034 . ( 7 ) . E : + و . ( 8 ) . G : - من تواضعه . ( 9 ) . الإشارات و التّنبيهات : 156 . ( 10 ) . گلشن راز ، در : مجموعهء آثار شبسترى : 70 .