شمس الدين محمد تبادكانى طوسى
30
تسنيم المقربين ( شرح منازل السائرين خواجه عبدالله انصارى ) ( فارسى )
در انتساب وى به كاشان اصفهان يا قاسان ماوراءالنّهر اختلاف است . غالب مترجمين وى را با نسبت كاشى يا كاشانى ياد مىكنند كه مؤيّد انتساب وى به كاشان اصفهان است ؛ ولى قيصرى « 1 » كه از اخصّا و شاگردان او است از وى با نسبت ( قاسانى سمرقندى ) ياد مىكند كه نه تنها خود نسبت قاسانى مبيّن تباين آن با كاشان اصفهان است ، بلكه اضافهء سمرقندى تأييد بيشترى بر مطلب است . لازم به ذكر اينكه ، نزد اهل فنّ قاشان معرب كاشان است و منسوبين به كاشان اصفهان را بدين نام مىخوانند ، ولى قاسان از جمله شهرهاى ماوراءالنّهر و توابع سمرقند محسوب است چنان كه ياقوت « 2 » تصريح دارد . و اما در مذهب او نيز اختلاف است ؛ قاضى « 3 » نور الله وى را شيعه مىشمارد ولى صاحب روضات « 4 » در آن تشكيك مىكند و مىگويد تعظيم و بزرگداشت وى از خلفاى سهگانه را با شيعه بودن جمع نتوان كرد . عبد الرزّاق كاشى در آغاز عمر به تحصيل علوم و فضائل پرداخت و در علوم مرسوم زمانه همچون اصول فقه و كلام و حكمت سرآمد اقران و اكفا گشت ؛ ولى چنان كه در مكتوب « 5 » خود به علاء الدوله سمنانى نگاشته است : از آن مراتب ساميهء علم چندان وحشت و اضطراب و احتجاب پيدا شد كه قرار نماند و آخرالامر بدين رسيد كه معرفت مطلوب از طور عقل برتر است . سپس به صحبت و مجالست مشايخ راغب گشت . وى در آغاز به خدمت مولانا نور الدين عبد الرحمن نطنزى شتافت و در محضر وى به آموختن اصول تصوف همت گماشت . عبد الرزاق در اين اوان به شدّت تحت تأثير الفصوص و نيز الكشف شيخ يوسف همدانى قرار گرفت ؛ و بعد از آن به مصاحبت مولانا شمس الدين كيشى رسيد . از جمله ديگر مشايخ وى مىتوان زين الدين ابرقوئى و شيخ صدر الدين روزبهان « 6 » بقلى و نور الدين عبد الرحمن اسفراينى « 7 » را نام برد .
--> ( 1 ) . مقدمهء شرح الفصوص / شرف الدين قيصرى ، ص 2 . ( 2 ) . معجم البلدان ، قاسان . ( 3 ) . مجالس المؤمنين : 2 / 69 . ( 4 ) . روضات الجنات : 4 / 198 ؛ شرح كاشانى ، مقدمه ، ص 22 . ( 5 ) . نفحات الانس ، ص 487 . ( 6 ) . شد الإزار : ص 248 ؛ نفحات الانس ، ص 487 . ( 7 ) . نفحات الانس ، ص 440 .