و « 1 » معنى شكر به سه چيز تمام مىشود : يكى به « 2 » تصور نعمت و شناختن « 3 » آن از اين حيثيت كه نعمت است . دوم « 4 » قبول آن به تلقّى و اذعان و افتقار نه به نخوت « 5 » و تكبّر و احتقار 259 . سيم مدح و ثناى منعم به جود و كرم و سخاوت ، « 6 » تا دل و زبان و جوارح در اداى شكر شريك باشند . « 7 » و هو أيضا من سبل « 8 » العامّة . و شكر نيز از منازل عامّه است با وجود علوّ و شرف ؛ از جهت آنكه در اظهار شاكريّت دعوى مكافات است . و مكافات بنده ، مر « 9 » سلطان را در انعام سوء « 10 » ادب است ؛ مگر آنكه مأمور بود به اداى « 11 » شكر . پس اين شكر امتثال بود نه شكر مكافات . و « 12 » امّا خواصّ را مشاهدهء منعم ، از شهود نعمت مشغول دارد . و هو على ثلاث « 13 » درجات : و شكر بر سه درجه است : الدّرجة الأولى : الشكر « 14 » على المحابّ « 15 » ؛ درجهء اوّل ، شكر بر محابّ و مراضى 260 است ؛ يعنى بر چيزهايى كه مرضىّ و محبوب طباع است . و هذا شكر شاركت « 16 » المسلمين فيه اليهود و النّصارى و المجوس ؛ و اين شكرى است كه ساير ملل و اديان در ايجاب اين شكر شريكند . و من سعة برّ الباري أنّه عدّه شكرا ، و وعد عليه الزّيادة ، و أوجب « 17 » له المثوبة . و از سعت و گشادگى بساط برّ و احسان حضرت بارى تعالى است اينكه اين را از قبيل

--> ( 1 ) . ج : يعنى . ( 2 ) . ع : - به . ( 3 ) . ع : شناخت . ( 4 ) . ع : دويم . ( 5 ) . ج : نخوط . ( 6 ) . ع : سخا . ( 7 ) . ع : باشد . ( 8 ) . ج : سبيل . ( 9 ) . ج : - مر . ( 10 ) . ج : سوى . ( 11 ) . ع : با داء . ( 12 ) . ع : - و . ( 13 ) . ج : ثلاثة . ( 14 ) . ج : اشّكر . ( 15 ) . ج : محاريب . ( 16 ) . ع : شارك . ( 17 ) . ج : واجب .