و أمّا الفكرة فى معانى الأعمال و الأحوال فهي تسهيل سلوك « 1 » الحقيقة . « 2 » يعنى فكر در معانى اعمال و احوال ، سلوك طريقت ، و « 3 » وصول به جمال و كمال حقيقت [ را ] بر « 4 » روندگان سهل و آسان مىگرداند ؛ يعنى مشاهدهء آنكه اعمال صالحه از جمله نعمى « 5 » است كه حق تعالى به توفيق آن بر بندگان منّت مىنهد ، و در حقيقت از افعال حق است ، نه از افعال بنده و به اختيار حق است . از اينجا جلوهء جمال توحيد در افعال روى مىنمايد ، و اين درى از وصول است كه بر روى دل گشاده مىگردد . و نيز فكر در سرّ هر عملى ، راهى به معرفت مىگشايد ؛ مثلا در نماز قيام « 6 » دلالت بر خدمت دارد ، و ركوع بر تواضع ، و سجود بر فنا . و قرائت و اذكار « 7 » و تسبيحات هريك را اشارت به معنيى « 8 » است ، و در هريك اسرارى است كه همه روى به حقيقت دارد و تفصيل آن اطنابى دارد . و در روزه و زكات و حج و اركان و اوقات آن ، معانى است « 9 » كه همه منشأ « 10 » فنا و مبادى وصول است و مشاهدهء معانى و اسرار احوال است ؛ « 11 » از واردات و صور تجلّيات كه بوارق توحيد و لوامع تفريد است ، و لوائح انوار جمال و جلال كه بر آينهء دل صاف پرتو مىاندازد ، و ذات و صفات سالك را در ذات و صفات حق فانى و مضمحل مىگرداند ؛ همه سبب تسهيل « 12 » طريق وصول است ؛ بلكه عين وصول است . و إنّما يتخلّص من الفكرة فى عين التوحيد بثلاثة « 13 » أشياء : و خلاصى نيست از فكرت در عين توحيد مگر به سه چيز : بمعرفة عجز العقل . اوّل ، به معرفت عجز و ضعف عقل از وصول به حقيقت وحدت ، چنان كه به بيان عجز

--> ( 1 ) . ع : طريق . ( 2 ) . ج : الحقيقته . ( 3 ) . ج : - و . ( 4 ) . ج : به . ( 5 ) . ع : نعمتى . ( 6 ) . ج : - قيام . ( 7 ) . ج : ازكار . ( 8 ) . ج و ع : معنى . ( 9 ) . ج : - است . ( 10 ) . ع : منشاهء . ( 11 ) . ع : - است . ( 12 ) . ج : - تسهيل . ( 13 ) . ج : بثلاثته .