وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ و نيافريديم آسمان و زمين را وَ ما بَيْنَهُما و آنچه ميان ايشان است لاعِبِينَ در حالتى كه بازىكننده بوديم يعنى اين‌ها را ببازى نيافريديم بلكه براى تبصره اهل بينش و تذكرهء ارباب دانش مشحون گردانيديم بانواع بدائع و غرائب صنائع و عجائب بيت بنگر به چشم فكر كه از عرش تا بفرش در هيچ ذره نيست كه سرى عجيب نيست لَوْ أَرَدْنا اگر مىخواستيم ما أَنْ نَتَّخِذَ آنكه فراگيريم لَهْواً چيزى كه به آن بازى كنند و به رويت آن مستأنس شوند چون زن و فرزند لَاتَّخَذْناهُ هرآئينه فرامىگرفتيم مِنْ لَدُنَّا از جهت قدرت خود يا از نزديك خود يعنى بر وجهى كه لايق حضرت ما بودى فرامىگرفتيم إِنْ كُنَّا فاعِلِينَ اگر مىبوديم كننده اين كار بَلْ اضراب است از اتخاذ لهو و تنزيه است از صاحبه و ولد يعنى هرگز لهو و لعب فرانگيريم بلكه نَقْذِفُ بِالْحَقِّ بيفگنيم حق را كه جد است عَلَى الْباطِلِ بر باطل يعنى لهو و لعب يا اسلام را بر كفر مسلّط كنيم فَيَدْمَغُهُ پس فروشكند او را فَإِذا هُوَ پس ناگاه او يعنى لهو يا كفر زاهِقٌ محو شده باشد و زائل گشته وَ لَكُمُ الْوَيْلُ و مر شما راست ويل كه كلمه حسرت و ندامت است يا شما راست شدّت و عذاب مِمَّا تَصِفُونَ از آنچه وصف مىكنيد خداى را بوصفى كه نشايد از فراگرفتن زن و فرزند وَ لَهُ و مر او راست مَنْ فِي السَّماواتِ هر كه در آسمانها است از روحانيات وَ الْأَرْضِ و هر كه در زمين است از جسمانيات يعنى همه اهل آسمان و زمين مخلوق و مملوك اويند وَ مَنْ عِنْدَهُ و كسانى كه نزديك اويند يعنى ملائكه افراد ايشان از اهل آسمان جهت تعظيم است يعنى فرشتگان كه مقربان درگاه الوهيت‌اند و شما ايشان را مىپرستيد لا يَسْتَكْبِرُونَ سركشى نمىكنند عَنْ عِبادَتِهِ از پرستش او وَ لا يَسْتَحْسِرُونَ و هيچ مانده نمىشوند و از عبادت انقطاع نمىورزند يُسَبِّحُونَ تنزيه مىكنند حق را يا نماز مىگذارند يا ستايش مىنمايند اللَّيْلَ وَ النَّهارَ شب و روز يعنى پيوسته بتعظيم امر حق مىگذرانند لا يَفْتُرُونَ سست و ضعيف نمىشوند أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً آيا فرا گرفتند كافران خدايان باطل را مِنَ الْأَرْضِ از زمين يعنى خدايان كه از اجزاى زمين مصنوع‌اند چون زر و نقره و چوب و سنگ يعنى آيا خدايانى فراگرفته‌اند كه قدرت ندارند كه هُمْ يُنْشِرُونَ ايشان زنده كنند مردگان را تجهيل مشركان مىكند يعنى شما بتان را الهه مىگوئيد و از لوازم الوهيت اقتدار است بر ممكنات و مىدانيد كه ايشان را قدرت نيست و با وجود اين عجز از عبادت ايشان دست بازنمىداريد .