وَ سَبْعَةٍ و روزه داشتن هفت روز ديگر إِذا رَجَعْتُمْ چون بازگرديد به وطن خود تِلْكَ اين ايام يعنى سه و هفت عَشَرَةٌ كامِلَةٌ ده عدد تمام است اين قيد براى تاكيد است و زيادتى اهتمام باتمام آن ذلِكَ اين حكم هدى يا صيام يا تمتع و قران لِمَنْ مر كسى راست كه لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ ، نباشد اهل او يعنى نباشد ساكن مكه حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ مجاور مسجد حرام يعنى آفاقى باشد نه مكى چه آفاقيان در اشهر حج بهر دو عبادت متمتع مىتوانند شد و اهل حرم در غير ازمنه حج به عمره احرام مىتوانند گرفت پس ايشان را قران و تمتع نباشد و اين قول امام اعظم رح است وَ اتَّقُوا اللَّهَ و بترسيد از خداى و بر آنچه در باب حج صادر شده محافظت نمائيد وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ و بدانيد آن كه خداى شَدِيدُ الْعِقابِ سخت عقوبت است بر كسى كه حفظ امر و نهى نه‌كند الْحَجُّ زمان حج أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ ماه‌هاى معروف و مشهوراند يعنى شوال و ذوالقعده و نه روز از ذوالحجه و شب نحر تا صبح بمذهب امام شافعى رح و امام اعظم رح روز نحر را نيز در شمار آورده فَمَنْ فَرَضَ پس هر كه فرض گرداند بر خود فِيهِنَّ الْحَجَّ درين ماهها حج را به تلبيه و سوق هدى بمذهب حنفى و به نيت احرام بقول شافعى فَلا رَفَثَ نفى است بمعنى نهى يعنى بايد كه از جماع و ملاعبت با نسوان پرهيز كند يا كلام بيهوده نگويد وَ لا فُسُوقَ و از حد شرع در نگذرد و ارتكاب محظورات نه‌كند وَ لا جِدالَ و بايد كه جدال و جنگ نه‌كند با خادمان و رفيقان و خصومت نورزد فِي الْحَجِّ در ايام حج قريش با يكديگر مجادله مىنمودند در منى و هريك مىگفتند حج من تمام‌تر است اين حكم فرود آمد كه جدال مكنيد وَ ما تَفْعَلُوا و آنچه مىكنيد مِنْ خَيْرٍ از نيكوئى يَعْلَمْهُ اللَّهُ مىداند آن را خدا وَ تَزَوَّدُوا و توشه برگيريد قومى از قافله يمن بىزاد و راحله قصد حج كردندى و در مكه اظهار احتياج نموده از اهل قافله چيزى طلبيدندى حق تعالى فرمود كه توشه برداريد تا بر دل مردم گران نباشد فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى پس بهترين توشه‌ها پرهيز كردن است از طمع و ترك تشويش دادن مردم و سؤال نكردن از ايشان و نزد عرفا درين آيت اشارت به تزود و به توشه گرفتن در سفر آخرت است و بهترين زادى در آن پرهيزگارى است امام قشيرى رح فرمود كه تقوى عوام دور شدن است بتن از لوث گناه و تقوى خواص اجتناب است بسر از مشاهده ما سواى اللّه و حقيقت آنست كه بىتوشه در راه عشق بسر نتوان برد و بيزار شوق و مرحله محبت طى نتوان كرد بيت زاد راه عاشقان درد است و روى زرد و آه * راه زين گونه است بسم اللّه كه دارد عزم راه وَ اتَّقُونِ و بترسيد از من يا أُولِي الْأَلْبابِ اى خداوندان عقل -