إِنْ تَحْرِصْ اگر سخت‌كوشى و حرص‌ورزى اى محمد صلى اللّه عليه و سلّم عَلى هُداهُمْ بر راه يافتن مشركان فَإِنَّ اللَّهَ پس به درستى كه خداى لا يَهْدِي راه نمىنمايد مَنْ يُضِلُّ آن را كه مىخواهد گمراهى او وَ ما لَهُمْ و نيست مر گمراهان را مِنْ ناصِرِينَ هيچ‌كس از ياران كه دفع عذاب كند از ايشان در تبيان آورده كه يكى از مسلمانان بر كافرى دينى داشت به تقاضاى آن رفته در اثناى مكالمه گفت بدان خدائى كه بعد از مرگ به لقاى او اميد دارم كافر گفت تو اميد مىدارى كه بعد از مرگ زنده شوى مسلمان گفت آرى آن كافر بايمان غلاظ شداد كه در كيش او مقرر بود سوگند ياد كرد كه هيچ‌كس بعد از موت زنده نشود آيت آمد وَ أَقْسَمُوا و سوگند خوردند بِاللَّهِ به خداى جَهْدَ أَيْمانِهِمْ سخت‌ترين سوگندان ايشان يعنى جهد كردند در تغليظ سوگند و گفتند لا يَبْعَثُ اللَّهُ نه برانگيزد خداى تعالى مَنْ يَمُوتُ آن را كه بميرد بَلى ايجاب است بعد از نفى يعنى برخواهدانگيخت ايشان را وعده كرده است خداى وَعْداً وعده ردنى عَلَيْهِ كه برو است وفا كردن بدان يعنى وعده لازم الوفا حَقًّا درست و راست وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ و ليكن بيشتر مردمان لا يَعْلَمُونَ نمىدانند لِيُبَيِّنَ حق تعالى برمىانگيزد ايشان را تا بيان كند لَهُمُ براى ايشان الَّذِي يَخْتَلِفُونَ آن چيزى را كه اختلاف مىكنند فِيهِ در ان از امور بعث و حشر وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا و براى آن تا بدانند آنان كه نگرويدند أَنَّهُمْ كانُوا آن را كه بودند كاذِبِينَ دروغ‌گويان در انكار قيامت إِنَّما قَوْلُنا جز اين نيست كه قول ما لِشَيْءٍ مر چيزى را إِذا أَرَدْناهُ چون خواهيم آفريدن او را أَنْ نَقُولَ آن است كه گوئيم لَهُ مر آن چيز را كُنْ كه بباش فَيَكُونُ پس بباشد ملخص سخن آنست كه تكوين ما مر اشيا را متوقف بر مادّه و مدد نيست بس كسى كه ابتداء بىسبق ماده قادر باشد بر ابداع چيزى هر آئينه قدرت او از اعادهء آن شىء با وجود ماده در نخواهد ماند - نظم آنكه پيش از وجود جان بخشد * هم تواند كه بعد از ان بخشد چون درآورد از عدم بوجود * چه عجب باز گر كند موجود وَ الَّذِينَ هاجَرُوا و آنان كه بريدند از اوطان خود فِي اللَّهِ در گذاردن حق خداى و براى رضاى او مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا از پس آنكه ستمديده شده بودند مراد آنهااند از اصحاب رض كه به جهت ستمكارى قريش بر ايشان بحبشه هجرت كردند حق سبحانه وعده فرمود كه لَنُبَوِّئَنَّهُمْ هرآئينه جاى دهيم ايشان را فِي الدُّنْيا درين سراى حَسَنَةً شهرى نيكو يعنى مدينه معظمه على ساكنها الصلاة و السّلام و گفته‌اند غنيمتى نيكو .