وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ و بزيد هر كه مىزيد عَنْ بَيِّنَةٍ از حجتى هويدا و مشهور يعنى واقعه روز بدر كه از آيات عظيمه است هر كه مشاهده نموده اگر مىميرد و اگر مىزيد او را حجتى و عذرى نيست يا مراد از من هلك و من حى اهل كفر و اسلام‌اند يعنى صدور كفر و اسلام از اينان بر حجتى واضحه است هر كه كافر گردد بطلان او روشن است و هر كه بر اسلام ثابت ماند حقيت او مقرر و معين وَ إِنَّ اللَّهَ و به درستى كه خداى لَسَمِيعٌ شنوا است مر اقوال مؤمن و كافر را عَلِيمٌ دانا است باحوال ايشان و در ترجمه رشف مذكور است كه گوهر شب‌افروز عقل را همچنان‌كه در حقه سينه دوستان مىسپارند در آستين دشمنان تردامن نيز مىنهند ليهلك من هلك عن بيّنه و يحيى من حى عن بينه يعنى بارقه نور عقل اگر از جانب عنايت و توفيق لامع شود دوستان بدان مهتدى گردند و اگر طرف قهر و خذلان استضاءت پذيرد سبب اختطاف ابصار بصائر دشمنان شود يضل به كثيرا و يهدى به كثيرا نظم خنك آن‌كس كه عقل رهبر اوست * هر دو عالم بطوع چاكر اوست عقل كان رهنماى حيله تست * آن نه عقلست كان عقيله تست نقلست كه حضرت رسالت‌پناه ع در آن شب كه روزش جنگ بدر واقع شده در واقعه ديد لشكر قريش را در غايت قلت و ذلّت و تاويل فرمود كه به‌آنكه دوستان غالب و دشمنان مغلوب خواهند شد مؤمنان بعد از سماع اين رويا و تعبير آن به‌غايت فرحان و مسرور شدند و حق تعالى تذكار آن نعمت مىفرمايد و مىگويد ياد كن اى محمد ص إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ آنكه چون بنمود خداى ايشان را فِي مَنامِكَ در خواب تو قَلِيلًا اندكى چون اصحاب را خبر دادى دلير شدند و بوعده نصرت مستظهر گشتند وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً و اگر خداى به تو نمودى ايشان را بسيار و تو خبر دادى لَفَشِلْتُمْ هر آئينه بددل مىشديد اى اصحاب وَ لَتَنازَعْتُمْ و هر آئينه نزاع مىكرديد فِي الْأَمْرِ در كار قتال كه آيا حرب كنيم يا فرار نمائيم وَ لكِنَّ اللَّهَ و ليكن خداى سَلَّمَ به سلامت داشت شما را از بددلى و تنازع يا از مضرت اعادى إِنَّهُ عَلِيمٌ به درستى كه او دانا است بِذاتِ الصُّدُورِ بدانچه در سينها است از جرأت و بيم و جزع و تسليم وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ و آن را ياد كنيد اى صحابه كه بنمود خداى تعالى دشمنان را بشما إِذِ الْتَقَيْتُمْ چون ملاقات كرديد فِي أَعْيُنِكُمْ در چشمهاى شما قَلِيلًا اندكى تا دل شما قوى شد بر حرب ايشان و حق سبحانه و تعالى لشكر قريش را در ديده‌هاى مسلمانان اندك گردانيد براى تثبيت ايشان و تصديق خواب پيغمبر ص آورده‌اند كه ابن مسعود رضى اللّه عنه در وقت التقاى صفين با كسى كه در پهلوى او بود فرمود كه اعادى هفتاد تن باشند آن عزيز گفت كه به صد تن نزديك باشند و حال آنكه ايشان نهصد و پنجاه عدد بودند وَ يُقَلِّلُكُمْ و اندك گردانيد شما را نيز فِي أَعْيُنِهِمْ در چشمهاى دشمنان تا دلير شدند در كارزار شما و از ان حسابى برنداشتند و تهيه اسباب حرب كما ينبغى نكردند نقل است كه ابو جهل گفت با ايشان بسلاح جنگ مكنيد بلكه بگيريد و دست بر سينها بربنديد و چون بحرب مشغول شدند حق تعالى مؤمنان را در نظر مشركان دو برابر ايشان نمود يرونهم مثليهم راى العين بدين سبب دل شكسته و مبهوت شدند و شكست بر ايشان افتاد و اين صورت از غرائب آيات است چه بصر اگرچه بسببى قليل را كثير يا كثير را قليل بيند اما تا اين حد نتواند بود كه قريب به هزار تن را صد تن ببينند و نزديك بسى صد نفر را هزار و نهصد هر آئينه قدرت كامله ربانى بازداشت ابصار بعضى را از ابصار بعضى على ما هو عليه با وجود تساوى در شروط رويت لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً تا براند خداى حكمى را كه آن كانَ مَفْعُولًا هست بودنى در علم او وَ إِلَى اللَّهِ و بسوى خداى تُرْجَعُ الْأُمُورُ بازگردانيده شود كارها .