الَّذِينَ يَبْخَلُونَ دوست نمىدارد خدا آنان را كه بخل مىورزنده آورده‌اند كه جمعى از يهود و نصارى از روى نصيحت مىگفتند مال خود برين مرد يعنى پيغمبر ع و ياران مهاجر او نفقه مكنيد كه اندك زمانى را فرومانده و محتاج گرديده و مآل كار او معلوم نيست كه به كجا خواهد كشيد اين آيت نازل شد كه خدا آنان را دوست نمىدارد كه خود بخيل‌اند وَ يَأْمُرُونَ النَّاسَ و امر مىكنند مردمان را بِالْبُخْلِ به بخيلى وَ يَكْتُمُونَ و مىپوشند از خلق ما آتاهُمُ اللَّهُ آنچه خداى بديشان داده است مِنْ فَضْلِهِ از نعمت خويش يا مراد بيان نعت و صفت حضرت رسالت‌پناه‌ست كه حق تعالى بديشان عطا كرده بود در توريت و آن را بپوشيدند وَ أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ و آماده كرديم براى يهود كه بخل ورزيده‌اند و عطاى الهى يا نعت حضرت رسالت‌پناه را مىپوشند عَذاباً عذابى مُهِيناً خواركننده كه عذاب دوزخست وَ الَّذِينَ و براى آنان نيز كه بر عداوت حضرت رسالت‌پناه ص يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ نفقه مىكنند مالهاى خود را رِئاءَ النَّاسِ براى ديدار مردمان و ملاحظه ناموس و ايشان مشركان مكه بودند كه به دشمنى آن حضرت لشكرها را جمع مىكردند و مالهاى خود را خرج ايشان مىنمودند يا منافقان كه انفاق ايشان مبتنى بر ريا و سمعه بود يا در صفت يهود مىگويد كه بر قوم خود از جهت اغراض و اعواض نفقه مىكنند وَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ و نمىگروند از روى حقيقت به خدا وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ و نه بروز بازپسين كه قيامتست وَ مَنْ يَكُنِ الشَّيْطانُ و هر كه باشد ديو رانده يعنى ابليس لَهُ قَرِيناً مر او را يار و دمساز فَساءَ قَرِيناً پس بد مقارنى كه او راست در دنيا و هر آئينه در آخرت نيز با او خواهد بود قال اللّه تعالى فَبِئْسَ الْقَرِينُ حكيم ثنائى مىفرمايد مثنوى هر كه اين جايگه قرين تو اوست * آن سرا نيز همنشين تو اوست دوستى جو كه جان بيفزايد * در دو عالم ترا به كار آيد ديو را همنشين خويش مكن * نفس بد را قرين خويش مكن وَ ما ذا عَلَيْهِمْ و چه چيز بودى بر كافران و چه زيان داشتى مر ايشان را لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ اگر ايمان آوردندى به خدا وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ و بروز قيامت و جزاى اعمال او را تصديق كردندى وَ أَنْفَقُوا و بيرون كردندى حق خدا را بىغرض و ريا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ از آنچه داده است خدا بديشان وَ كانَ اللَّهُ و هست خداى بِهِمْ عَلِيماً بر ايشان و اقوال و افعال و احوال ايشان دانا جزاى فراخور آنها خواهد داد إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ به درستى كه خدا ستم نكند مِثْقالَ ذَرَّةٍ همسنگ ذره در وزن و ذره مورچه سرخ را گويند كه از غايت صغر بىتعمق نظر بر نگرنده ظاهر نشود و اشهر آنست كه ذره چيزيست كه بشعاع آفتاب از روزنه در افتد و در هوا ظاهر گردد او را چندان وزنى نبود كه به وزن درآيد حقيقت اين سخن مبالغه است در نفى ظلم يعنى نه از ثواب معين همسنگ ذره كم خواهد بود و نه بر عقاب مقرر به وزن وقف النبى عليه السلام ذره خواهد افزود و اصح آنست كه در عمل كافر و منافق به مقدار ذره ظلم واقع نشود وَ إِنْ تَكُ و اگر باشد مثقال ذره حَسَنَةً نيكى در ديوان بنده مؤمن يُضاعِفْها ثواب آن را زياده گرداند تو بر تو وَ يُؤْتِ و بدهد او را زايد بر ثواب عمل مِنْ لَدُنْهُ از نزديك خود بفضل و رحمت بىاستحقاق آن‌كس أَجْراً عَظِيماً عطاى بزرگ و بىاندازه اجر را عطا گفت به جهت آنكه تابع آنست و مزيد بر آن .