وَ الَّذانِ و آن دو كس يعنى مرد و زن كه غير محصن باشند يَأْتِيانِها مِنْكُمْ بيايند به فاحشه از شما كه مسلمان آزاديد فَآذُوهُما پس برنجانيد ايشان را به زبان و سرزنش و ملامت كنيد و ابن عباس رض فرمود كه ايشان را بدست نيز ايذا بايد كرد فَإِنْ تابا پس اگر توبه كنند از آن فاحشه وَ أَصْلَحا و كار خود بصلاح آرند فَأَعْرِضُوا عَنْهُما پس روى بگردانيد يعنى دست بازداريد از ايشان اين حكم نيز به حكم جلد و نفى منسوخ شده إِنَّ اللَّهَ كانَ تَوَّاباً به درستى كه خدا هست توبه پذيرنده از بندگان رَحِيماً مهربان بر توبه بندگان إِنَّمَا التَّوْبَةُ جز اين نيست كه قبول توبه عَلَى اللَّهِ بر خداست نه بطريق وجوب بلكه از روى وعده كه خلاف در ان متصور نيست و وعده قبول توبه لِلَّذِينَ براى كسانيست كه يَعْمَلُونَ السُّوءَ بدى مىكنند بِجَهالَةٍ به نادانى دمياطى فرموده كه گناه مؤمن به جهلست نه از روى شك و عناد و جهود و استكبار و مىشايد كه جهل باشد به عقوبت آن و ايشان بجهل عملهاى بد مىكنند ثُمَّ يَتُوبُونَ پس بازگشت مىنمايند به حق سبحانه مِنْ قَرِيبٍ از زمان نزديك يعنى پيش از حضور موت يا نظر بملك الموت يا در زمان صحت يا پيش از آنكه دوستى آن گناه در دل متمكن گردد و اصح اقوال آنست كه زمان قريب پيش از مرگ است و اگرچه به مقدار فواق ناقه باشد و در تفسير عين المعانى آورده كه تائبى را كه به يك‌نفس پيش از مرگ توبه كند ملائكه بطريق استحسان مىگويند كه چه زود آمدى و چه خوش مسارعت نمودى و مؤيد اين قول آنكه حضرت رسالت‌پناه ص فرمود كه ان اللّه يقبل توبة عبد ما لم يغرغر بزرگان گفته‌اند كه چون وقت حلول اجل و زمان نزول موت معلوم نيست پس هر نفسى را دم آخر تصوّر بايد كرد و از رجوع به حضرت او غافل نبايد بود بيت غافل مشو اى عاصى با درد و ندم باش * هر دم دم آخر شمرد حاضر دم باش فَأُولئِكَ پس آن گروه كه مدد توفيق يافته بعد از گناه توبه كنند يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ توبه دهد خدا و بازگردد به مغفرت بر ايشان وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً و هست خدا دانا به توبه تائبان حَكِيماً حكم‌كننده به‌آنچه تائب را عقوبت نباشد وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ و نيست قبول توبه لِلَّذِينَ مر آن كسان را كه بطريق اصرار يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ بديها مىكنند حَتَّى إِذا حَضَرَ تا چون حاضر شود يعنى دررسد أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ يكى از ايشان را مرگ قالَ إِنِّي گويد به درستى كه من تُبْتُ الْآنَ توبه مىكنم اكنون اين سخن در شان توبهء منافقانست و توبهء ايشان قبول اسلام باشد بحسب باطن و اين صورت در وقت معاينه مرگ از ايشان مقبول نيست وَ لَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ و نه توبه مقبولست مر آنها را كه بميرند وَ هُمْ كُفَّارٌ و حال آنكه ايشان كافران باشند يعنى در وقت سوق روح از هيچ كافر و منافق ايمان مقبول نيست زيرا كه ايمان بأسست و آن سود نمىدارد قوله تعالى فلم يك ينفعهم ايمانهم لما راوا بأسنا -