فَإِنْ تَوَلَّوْا پس اگر برگردند ترسايان دردى از مباهله برتابند فَإِنَّ اللَّهَ پس به درستى كه خدا عَلِيمٌ بِالْمُفْسِدِينَ داناست بفساد تباه‌كاران وضع مظهر بجاى مضمر تنبيه است بر آنكه حقيقت فساد اعراضست از طرق توحيد بيت هر كه برين ره نرفت راه بجاى نبرد * هر كه ازين رخ بتافت روى رهائى نديد قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ بگو اى اهل كتاب خطاب به ترسايان است قتاده رح مىفرمايد كه يهود مدينه نيز درين خطاب داخل‌اند و مضمون خطاب اينست كه تَعالَوْا بيائيد إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بسوى سخن راست بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ ميان ما و شما يعنى كلمه كه مردم بايد كه در آن يكسان باشند و اينجا مراد از كلمه سه چيزست أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ يكى آنكه نپرستيم مگر خدا را تعريض بر يهود و نصاراست در عبادت عزير ع و عيسى ع وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً و دوم آنكه شريك نياريم به خدا چيزى را و شرك اين هر دو گروه ظاهر است وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً و سوم آنكه فرا نگيرد بعضى از ما بعضى ديگر را أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ خدايان جز خداى تعالى يعنى اتخاذ ارباب از نصارى آن بود كه احبار خود را سجده مىكردند و مىگفتند از كمال رياضت اثر حلول لاهوت در ذات ايشان ظاهر است و اتخاذ ارباب از يهود اطاعت احبار ايشان بود در تحليل و تحريم فَإِنْ تَوَلَّوْا پس اگر برگردند اهل كتاب ازين كلمه عدل فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ پس بگوئيد شما اى پيغمبر و اصحاب مر ايشان را كه گواه باشيد به‌آنكه ما مسلمانيم يا أَهْلَ الْكِتابِ اى يهود و نصارى لِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْراهِيمَ چرا شما هر دو گروه مخاصمه مىكنيد در دين ابراهيم ع و مدعاى يهود آن بود كه ابراهيم ع يهودى بود و ترسايان مىگفتند نصرانى بود حق تعالى فرمود كه چرا در دين او مجادله مىنمائيد و او را جهود و ترسا مىخوانيد وَ ما أُنْزِلَتِ التَّوْراةُ وَ الْإِنْجِيلُ و حال آنكه فرستاده نشد توريت كه يهود بر شريعت او عمل مىكنند و نه انجيل كه نصارى حكم او را گردن دارند إِلَّا مِنْ بَعْدِهِ مگر بعد از زمان ابراهيم ع و مقررست كه ابراهيم پيش از موسى ع بوده به هزار سال و قبل از عيسى ع به دو هزار سال و چون او برين دو پيغمبر و شريعت و امت ايشان مقدم بوده باشد اسناد يهوديت و نصرانيت به دو چگونه توان كرد أَ فَلا تَعْقِلُونَ آيا در نمىيابيد و تعقل سخن خود نمىكنيد ها أَنْتُمْ تنبيه مىكند كه گوش داريد كه شمائيد هؤُلاءِ حاجَجْتُمْ آن گروه كه خصومت كرديد و حجت آورديد فِيما لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ در آن چيزى كه مر شما را بدان چيز دانشى هست يعنى نعمت محمد ص كه در توريت و انجيل خوانده بوديد و آن را تغيّر داديد فَلِمَ تُحَاجُّونَ پس چرا حجت مىآريد فِيما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ در آن چيزى كه نيست شما را به آن چيز دانش يعنى قصّه ابراهيم ع كه در كتاب شما نيست كه او يهودى بود يا نصرانى وَ اللَّهُ يَعْلَمُ و خدا مىداند كه ابراهيم بر دين هيچ يك از شما نه بوده وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ و شما نمىدانيد حقيقت حال او را .