محمد ، جزيه اللّه عنّا احسن ما يجزى صديقا عن صديق . هر بلا و تعب و مشقت كه به نفس مىرسد اگر دل با نفس متحد است موجب اضطراب دل مىشود و اضطراب دل از اشتعال آتش دوزخ است ، پس آن بلا عذابى است از دوزخ كه نسبت با آن‌كس معجّل شده ، نه آنكه تطهيرى است و تكفيرى ! و اگر دل از نفس جدا شده ، بلاى نفس موجب اطمينان دل مىشود ، براى آنكه چنين دل دشمن نفس است براى خدا ، و پيوسته به محاربه و مخاصمهء نفس مشغول است ، چون نفس را بلايى رسيد پاره‌اى سست شد و قوّهء او باكم شد و دواعى او را استيلا نماند . لاجرم دل را سكينه و آرامى حاصل شد ، همچون كسى كه از چنگ دشمن رهايى يابد و بلا چنين كس را طهور و كفّاره است : در جهانِ رنج اين شادى بس است * كه ببينى بر عدو هردم شكست و بلا [ داراى ] انواع است ، پنج نوع از آن در اين آيهء كريمه مذكور است ، قال اللّه تعالى : وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ . « 1 » يعنى البته شما را خواهيم آزمود به چيزى از ترس و گشنگى و نقصانى از مال‌ها و تن‌ها و ميوه‌ها ، چون چيزى از اين بلاها به مؤمن رسد و نفس او شكسته شود ، دل او درست گردد و به صبر و خشنودى و استسلام پيش آيد و گويد انّا للّه و انّا اليه راجعون ، يعنى ما از آن خداييم هرچه با ما كند حكم او راست ، ما از آن خود نيستيم و در خود حقى نداريم تا مناقشه كنيم و مضايقه نماييم و ما به خدا بازمىگرديم ، هرچه فوت شد ، به خدا بازگشت و نزد او است و ما نيز از پى او مىرويم و ما و هرچه به ما متعلق است آن جايى خواهيم شد . اگر بعضى پيشتر رود گو برو كه دستور همين است كه چون به جايى روند ، اول متاع و اسباب فرستند ، آن‌گاه خود روند ، خداى عزّ و جلّ در شأن او گويد وَ بَشِّرِ

--> ( 1 ) . سوره بقره ، آيه 155 .