شدّت او يافت نمىشود ! در پيش چشم او يكان‌يكان از امثال او مىميرند و او مىداند كه حكم امثال واحد است و زود است كه نوبت او نيز رسيده ، مع ذلك املش همان است و عملش همان ، نه از امل مىكاهد و نه در عمل مىافزايد و نه از لهو چيزى به كم مىكند . آرى چون نفس را براى تحمل عذاب آن نار آفريده‌اند كه يك شعله از آنكه در آسمان گيرد فى الحال بگدازد ، ناچار او را چنين صلب و شديد بايد بود تا تاب چنين عذاب بياورد و به آنكه تا ابد سوزد سپر نيندازد كه وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ « 1 » مژده باد نفس اماره را و مباركش باد كه نهادى دارد سخت لايق به عذاب دوزخ عذاب او را و او عذاب را ! نفس مطمئنه ليّن و لطيف باشد كه « المؤمنون هينون لينون » او را با عذاب دوزخ چه نسبت كه اگر يك تبش از آن بيابد در حال بگدازد . در حديث آمده كه « تحاجّت الجنّة و النّار فقالت النار او ثرت بالمتكبرين و المتجبرين و قالت الجنة فما لي لا يدخلنى الّا ضعفاء النّاس و سقطهم و عرّتهم ، فقال اللّه عزّ و جلّ للجنّة انت رحمتى ارحم بك من اشاء من عبادى و قال للنّار انّما انت عذابى اعذّب بك من اشاء و لكلّ واحدة منهما ملؤها » و در حديثى ديگر آمده « الا اخبركم باهل النّار كلّ عتلّ جوّاظ مستكبر » آرى جز عتلّ تاب عذاب دوزخ نياورد ، ضعف متضعف را با حمل عذاب چه نسبت ، هر دندان كافر هم چند [ برابر ] كوه احد باشد و از شانهء تا شانه او سه روز راه باشد ، چون جسم آنجا در خور نفس سازند ، آن نفس متكبر جبار كه او را است كم از چند بدن نخواهد و عذاب دوزخ را متعلّقى كم از اين نمىبايد ، ضعفا را بر دوش دارند و اقويا را بار بر دوش نهند ؛ نفس مؤمن ضعيف است ، محمول الطاف باشد و نفس كافر شديد است ، حامل بار عذاب گردد ، اما دل مؤمن قوى باشد ، حامل اعباء تجليات الهى گردد و دل كافر ضعيف باشد او را از كشيدن آن بار معاف دارند .

--> ( 1 ) . سوره انعام ، آيه 28 « و اگر هم بازگردانده شوند قطعا به آنچه از آن منع شده بودند بر مىگردند » .