عدل الهى است . بر اساس اين شبهه ، آنان عذاب و انتقام الهى را انكار كردند و آن را دليل عقلى و برهانى قرار دادند و مسلكى را در دين اسلام پايه‌ريزى كردند ؛ درحالىكه آيات و اخبار واردهء متواتر بسيارى در دين مبين اسلام وجود دارد كه در تهديدات و توعيدات عذاب آخرتى است ؛ زيرا نظام اجتماع معاش مردم و تمدّن بشرى متوقف بر امنيت اجتماعى آن‌هاست و با عدم آن ، هرج‌ومرج و اختلال نظام معاش مردم در دنيا لازم مىآيد ، مانند حدود و تعزيرات شرعى كه خداوند متعال براى اصلاح و حراست از زندگى فانى دنيايى مقرر داشته است » « 1 » . 4 . محيى الدّين در فصوص الحكم مىنويسد : « و ما نصّ بخلافته منه على أحد » الى آخر ؛ « [ رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ] بر خليفه‌اى به خلافتش تصريح نفرموده و او را معيّن نكرده است ؛ زيرا مىدانست كه در امّتش كسى هست كه خلافت را از ناحيه پروردگارش به دست مىگيرد ، بنابراين همان خليفة اللّه است » . امام خمينى قدس سرّه در اين فقره از قول ابن عربى ، خلافت را به خلافت معنوى و خلافت ظاهرى تقسيم كرده و در مورد خلافت ظاهرى مىفرمايد : « خلافت ظاهرى از منصب الهى است كه آثار چنين خلافت و منصبى ، اولويت داشتن بر انفس و اموال مردم مىباشد ، همچنين خلافت ظاهرى و منصب الهى ، امر پنهانى و پوشيده‌اى است بر مردم و لازم است كه حتما بر آن تصريح شود و تعيين گردد » سپس قسم ياد مىكند كه « نصّ بر خلافت از همه پيامبران نسبت به وصىّ خود و به خصوص در شريعت جهانى و ابدى اسلام از بزرگ‌ترين و مهم‌ترين واجبات بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مىباشد ، ضايع كردن اين كار مهم موجب تشتت و از هم گسيختگى امر امّت مىشد و اساس نبوّت مختلّ مىگشت و آثار شريعت اسلام را محو و نابود كردن از زشت‌ترين امورى است كه هيچ‌كس از مردم عادّى به آن راضى نيست ، چه رسد به رسول اكرم و نبىّ مكرّم اسلام صلّى اللّه عليه و آله ، پناه مىبريم به خدا از شرّ نفسمان . » « 2 » اين اندكى از بسيار انحرافاتى است كه اگر بزرگان مرتكب شوند ، انحرافاتشان بسيار

--> ( 1 ) . ملّا صدرا شيرازى : تفسير الكبير ، ج 1 ، ص 69 - 71 . ( 2 ) . امام خمينى : تعليقه بر فصوص الحكم ، ص 196 - 197 .