پير جمال الدين محمد اردستانى
73
شرح الكنوز و بحر الرموز ( فارسى )
پيرجمال در ميانه و پايان بعضى از آثارش به آثار ديگر خود اشاره كرده و خواننده را به مطالعهء آنها سفارش كرده و ارجاع داده است ، و همين امر در صحت انتساب آثارش بسيار راهگشاست . اين آثار عبارتند از : 1 . كنز الدقائق : اين مثنوى نسبتا بلند در موضوع عرفان و بيان عقايد پيرجمال در سال 861 ه سروده شده است « 1 » و بنا بر تاريخ سرايش نخستين مثنوى سرودهشدهء پيرجمال است . 2 . شرح الكنوز و بحر الرموز : همين اثر حاضر . 3 . تنبيه العارفين : موضوع اين مثنوى بلند عرفان و برشمردن برخى از لغزشهايى است كه برخى از صوفيان و عارفان ممكن است با آن روبرو شوند . اين كتاب در سال 865 ه به پايان رسيده است . « 2 » 4 . محبوب الصديقين : اين مثنوى بلند در موضوع عرفان و شرح مثنوى ديگر وى تنبيه العارفين است و در تاريخ 865 ه كمى بعد از تنبيه العارفين به پايان رسيده است . 5 . بيان حقايق مصطفى ( ص ) : اين مجموعه شامل هفت مثنوى بلند در شرح احوال پيامبر ( ص ) از آفرينش نور وى تا انتهاى زندگى اوست و از گرانبهاترين منظومههاى عرفانى زبان و ادب فارسى است ، و از آن بهرههاى تاريخى و مذهبى فراوانى مىتوان برد . از ويژگيهاى اين مثنويها اين است كه پيرجمال گاهى در ميان آنها اشعارى عربى از خود تحت عنوان رجز آورده و شرح و توضيح كرده است . اين هفت مثنوى به ترتيب عبارتند از : 5 . 1 . مصباح الارواح : اين كتاب شامل آفرينش نور حضرت مصطفى ( ص ) و سير آن در بين همهء انبيا و رسيدن آن نور به صلب عبد اللّه پدر پيامبر و تولد او و داستانهاى زندگى وى تا دو سالگى آن حضرت ( ص ) است اين كتاب در 20 صفر 868 ه به پايان رسيده
--> ( 1 ) . كنز الدقائق ، كليات ، نسخهء خطّى كتابخانهء مجلس ، برگ 149 . ( 2 ) . تنبيه العارفين ، كليات ، نسخهء خطّى كتابخانهء مجلس ، برگ 286 .