عبد الرحمن جامى

78

مرقع نى نامه جامى ( فارسى )

اقتضاى اين روش بىهيچ‌گونه داورى در زيرنويس آمده است . در چند مورد ضبط زيرنويس مسلما بر متن رجحان دارد كه بر اهل نظر پوشيده نيست . 3 ) در عطف‌بندى اوراق و قطعات مرقّع نىنامه به هنگام جلدگذارى اوّليّه چند قطعه جابه‌جا شده و نظم و توالى صفحات و مطالب برهم خورده است . در چاپ ، صفحات متن به ترتيب درست به دنبال هم قرار گرفته است . بنابراين شماره‌هايى كه بدون پى بردن به آشفتگى اوراق مرقّع ، بر صفحه‌ها نهاده شده بوده ملاك شمارش و ترتيب اوراق نيست . 4 ) صفحهء آخر دست‌نويس نىنامه براى تبديل قالب كتاب به مرقّع با تغيير سطربندى و صفحه‌آرايى اوّليّه گسترش يافته تبديل به دو صفحه شده است ، زيرا براى مرقّع‌بندى لازم است تعداد صفحات متن زوج باشد يا مزدوج و جفت گردد تا در پايان دو صفحه روياروى يكديگر قرار گيرد و به تعبير و اصطلاح كتابگران قديم پايان كتاب صفحه بست و همرو گردد و لنگه و لت نيفتد . چون نسخهء اصلى نىنامه به صفحهء فرد پايان مىگرفته به روش و راهكار صحّافان و مرقّع‌بندان قديم براى گسترش فضا و افزايش تعداد صفحه‌ها چند بيت راسته‌نويس از پايان بريده شده و به طرز چليپا كه فضاى بيشترى در بر مىگيرد در دو صفحه وصّالى و سطربندى شده تا تقارن و همرويى لازم در صفحه‌بست پديد آيد . ساخت قطعه با تركيب و تلفيق تكه‌هاى گوناگون از خطّ و نقّاشى نزد صحّافان و كتابگران قديم متداول و معمول بود . برخى از قطعات مشهور خطّ و نقّاشى و مرقّعهاى قديم از تركيب بريده‌ها و خرده‌هاى خطّ و نقش به همين ترتيب ساخته شده است . در اين طرز وصّالى كاغذ وصله در غايت ظرافت و نازك‌كارى رخگير و لب‌تراش مىشد و به مهارت و دقّت با بوم و زمينهء كار هم‌قالب و تراز مىگرديد ، سپس مهره مىخورد و با طلااندازى و تحريركشى ردّ وصله و درز پيوند و آثار اتّصال پوشش داده مىشد و مستور مىماند . 5 ) جاى بسمله ، عنوان بخشها و بندهاى نىنامه در سرلوح و قابهاى مرقّع خالى و نانوشته رها شده است . نسخهء اوّليّه ، چنان كه از طرز صفحه‌آرايى و جدول‌بندى آن برمىآيد ، داراى عنوان بوده است . هنگام صفحه‌آرايى نسخهء اوّليّه به قصد تبديل به مرقّع براى سرلوح‌گذارى و كتيبه‌سازى و قاب‌بندى كه از لوازم تذهيب و زرنگار كتاب است ناگزير نوشته‌هاى عنوانها با لايهء جسمى رنگ آستر و گيرش زرحلّ ، كه رنگ‌مايهء سنّتى زمينهء قاب و كتيبهء كتاب است ، پوشانده شده و بنا بر رويّه و سنّت حفظ حرمت حريم