زبان چينى به نام عامّ شوان‌جى ) ihznaux ( خوانده مىشود بسيار تنك خميره و نازك و ظريف است و در تناسب با كاربردهاى گوناگون در نقّاشى و خوشنويسى و كاغذبرى سنّتى چينى انواع گوناگون دارد . 60 پديد آوردن سايه‌روشنهاى محو و پرده رنگ‌هاى درهم‌تافته و به هم آغشته كه از اصول مهمّ در نقش‌پردازى و شيوهء گسترش معانى تجريدى ) isiy eix ad ( در هنر خوشنويسى و نقّاشى سنّتى چينى است ، هم به مهارت دست و حركت قلم و هم به خاصيّت رنگ‌گسترى و جذب و پخش مركب در خود كاغذ بستگى دارد كه خوش‌خميرگى و نازكى و آب‌چين بودن جنس كاغذ از اسباب عمدهء آن است . كاغذ خان‌بالق از فرط تنكى و نازك‌قوارگى در تحرير پشت‌نما و نقش‌انداز مىگردد بدين سبب اگر لايه‌چين و ضخيم نشده باشد فقط بر يك رويهء كاغذ امكان كتابت هست . براى صحّافى و كتابگرى كاغذهاى يكرويه لبه‌هاى دو برگ هم‌قالب را با لعاب و نشاستهء كشته كه آهار ندهد برهم آورده ، دو لايه به صورت همرو و پشت‌ورو تا خورده جزوه‌بندى و شيرازه مىشد . حالت خوداندازى و ابره آستر كاغذ دولا كيفيّتى فاخر به كتاب مىبخشيد كه با ساير وجوه نفاست كه از هر حيث در اين قبيل كتاب‌آراييهاى هنرى رعايت مىشد هماهنگ و متناسب مىافتاد . بنابراين بر خلاف آنچه از ظاهر مرقّع تصوّر شده ، كاغذ نىنامه براى مرقّع‌سازى و رقعه‌بندى دوپوسته و مغزه‌گيرى نشده و اصولا كاغذهاى خان‌بالق را كه لايه‌چسبانى نشده ، يا به اصطلاح چينى به صورت كاغذ پىجى ) ihzip ( درنيامده باشد ، نمىتوان دوپوسته كرد . كتابت بر يك روى كاغذ اقتباس از روش سنّتى و كاربردى كتاب‌نويسى در چين است كه از دورهء ايلخانان در ايران بار ديگر رواج گرفته است . در اين عصر بر اثر نظام خاصّ كشوردارى مغولان و تغيير نظم جهانى در دورهء حكومت مغول ارتباط فرهنگى و هنرى بين ايران و چين به‌ويژه به همّت و توجّه خواجه رشيد الدين فضل اللّه ( و 718 ه ) بسيار گسترش و افزايش يافت . در اسناد تاريخى و فرهنگى آن دوران موارد متعدّد از ارتباط مستقيم بين نقّاشان و هنرمندان ايران و چين و توجّه متقابل هر دو ملت به اقتباس علوم و فنون و هنرهاى سنّتى يكديگر ديده مىشود . 61 كتابت بر يك روى كاغذ و صحّافى به طرز مرقّع ، هرچند منشأ قديم‌تر ايرانى هم دارد ، 62 از وجوه و موارد اقتباس فنون و هنرهاى چينى در ايران در دورهء مغول و يوان ) nauY ( است . 63 دربارهء اين نوع صحّافى و كتاب‌نويسى ، كه برخى از نسخه‌هاى خطّى فارسى و عربى هم در چين به همين طرز و روش نوشته شده است ، در بررسىنامهء نسخه‌هاى خطّى اسلامى در چين به تفصيل بيشتر توضيح داده‌ام . 64 بعضى از نسخه‌هاى چاپى فارسى هم كه كاغذ نازك و پشت‌نما