عبد الرحمن جامى
16
مرقع نى نامه جامى ( فارسى )
موجب شهرت آنان در بين مردم و بيشترينهء اهل قلم گردد . اين نكته بهطور كلّى عامل مهم در كمبود منابع و اطّلاعات دربارهء بسيارى از هنرمندان بزرگ در رشتههاى گوناگون و نقيصهاى اساسى در مباحث مبتنى بر نقل و تكرار مشهورات و متداولات در بيشتر زمينههاى تاريخ هنر ايران است . بهطور معمول ، در بررسى احوال هنرمندان تاريخ ترقيم آثار به عنوان قرينهاى مثبت در تعيين سالهاى فعّاليّت و خلّاقيّت هنرى و دوران زندگانى آنان به كار مىرود . امّا در مورد على اشرف و محمّد هادى و بسيارى از اينگونه هنروران مشكلى كه هست برخى از آثار مشترك آن دو يا آثار مستقلّ كه به نام هركدام از آنان در سرگذشتنامهها و كتابشناسيها معرفى شده اصالت ندارد ، و برعكس بعضى از آثار مسلّم آنان حتّى با وجود داشتن رقم صريح و اصيل به علت نداشتن زمينهء ذهنى و انطباقى مورد توجّه معرفىكنندگان و فهرستنويسان قرار نگرفته و معرّفى نشده است . بدين ترتيب ، و بنا بر تجربهء شخصى ، استناد به تاريخ ترقيم در آثار على اشرف و محمّد هادى بر مبناى اطّلاعات داده شده در كتابشناسيها و سرگذشتنامهها بدون بررسى اصل آثار و جز با احتياط و كسب اطمينان گمراهكننده خواهد بود . على اشرف على اشرف از بزرگترين و گرانمايهترين نقّاشان جلد و قلمدان و قاب يا بهطور كلّى نقّاشى روغنى است . همين جلد كه براى نىنامه ساخته و آراسته از برترين نمونههاى هنر نقّاشى گل و مرغ و جلدآرايى است . گل و مرغسازى كه از متناسبترين كارمايهها براى جلدآرايى و كارهاى روغنى است در عصر على اشرف رونق بسيار يافت و اين نقش خيالانگيز چنان چشمآشنا و زندهنما گشت 48 كه مايهء مضمونپردازيهاى شاعرانه گرديد : محويم به گلزار تو چون بلبل تصوير * شاديم كه پرواز نصيب پر ما نيست كرنليوس لوبرون نقّاش و پژوهندهء هلندى در سال 1704 م / 1115 ه مقارن با نخستين ساليان فعّاليّت على اشرف و دوران توجّه گروهى از هنرمندان و نقّاشان به فرنگىسازى و نقّاشى فرنگى با يكى از نقّاشان مشهور اصفهان كه از او نام نبرده در كارگاه و نقّاشخانهء او در اصفهان ديدار نموده است . توصيف دقيقى كه لوبرون از طرز كار نقّاش در سفرنامهء خود نموده 49 از اسناد مهم و قابل توجّه در بررسى تاريخ نقّاشى ايران است . لوبرون ضمن