صائن الدين على بن تركه
142
عقل و عشق يا مناظرات خمس ( فارسى )
ص 73 ، س 7 : رحم الله امرأ . . . : نگاه كنيد به : ص 121 رسالهء حاضر . ص 73 ، س 8 : وَ كَذلِكَ جَعَلْنا . . . : و اين چنين براى هر پيامبرى دشمنى قرار داديم ( الأنعام 6 / 112 ) . ص 73 ، س 10 : درين چمن گل بىخار . . . : شعر از حافظ است . ص 73 ، س 12 : كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ : در تمام روزها او در كار است ( الرحمن 55 / 29 ) . ص 73 ، س 18 - 19 : الإناء يترشّح بما فيه : معادل ضرب المثل فارسى است كه « از كوزه همان برون تراود كه دروست » . در مجمع الأمثال ، ميدانى ، ج 2 ، ص 108 به صورت « كلّ إناء يرشح بما فيه » ضبط شده و توضيح داده شده كه به جاى « يرشح » ، « ينضح » هم آمده است . هر دو به يك معنا است . ص 73 ، س 20 - 21 : ما نظر بر روى . . . : شعر از اوحدى مراغهاى است . ص 74 ، س 6 - 7 : بغداد همان است كه . . . : از غزلهاى مولاناست . ص 74 ، س 9 : شرّ الناس من . . . : بخشى از حديث نبوى است : شرّ الناس من أكل وحده و منع رفده و جلد عبده ( بحار الأنوار ، مجلسى ، بيروت ، ج 77 ، ص 166 ) . ترجمه : بدترين مردم كسى است كه تنها بخورد و از بخشش خوددارى بكند و غلامش را بزند . اصولا تنها غذا نخوردن و با ديگرى همراه شدن ، از آيين صوفيان و جوانمردان بوده است . در فتوت نامهء شهاب الدين عمر سهروردى صاحب عوارف المعارف مىخوانيم : . . . چون طعام خواهد خورد به تنها نخورد ، الّا با همكاسه و با همخوان . و اين معنى آن است كه طعام تنهاى خوردن از بخل بود و آنجا كه فتوت است ، بخل راه نيابد . و مردم مدخل مادام نان تنها خورد . و اگر بخيل و مدخل نبود چرا نان به تنهايى مىخورد ؟ و اگر ضرورت باشد ، شايد . و آنجا كه اثر بخل پيدا شود ، نشان نقصان فتوت است . و اگر چهار ساعت گرسنه بود ، بر گرسنگى صبر مىكند و تنها چيزى نخورد تا آنگه كه رفيق بيابد پس بخورد ( رسائل جوانمردان ، ص 164 ، نيز نگاه كنيد به : كشف المحجوب ، ص 454 ؛ صوفىنامه ، ص 247 ) . ص 74 ، س 12 - 13 : لاله ساغرگير و . . . : شعر از حافظ است . ص 74 ، س 17 - 18 : به نيمجو نخرم . . . : شعر از حافظ است . ص 74 ، س 20 : و لو عزّ فيها . . . : اگر خوارى در عشق عزيز و نايافت بودى ، عشق مرا خوش