زبانى است ، به حسب وضع خاص كه مقاصد سنيهء خفيه و لطائف شريفه عظيمه ايشان معتبر است ، و آن با وجود آنكه علم به اصطلاح خاص ايشان كسى را حاصل شده باشد ، مناسبتى و ملايمتى هم بايد ، تا آن مقاصد سنيه خفيه و لطائف شريفهء ايشان معلوم گردد ، و يقين و اطمينان قلب حاصل شود ، مثل آنكه بسيارى از افراد انسان ديده شده ، كه زبان فارسى مىدانست ، و عروض كه وضع خاص طايفه‌اى خاص است ، خوانده بود و سعى و تتبع بسيار كردند ، نظم را از غير نظم تفرقه نتوانستى ، از جهت عدم ملايمت و مناسبت به آن و علم هيئت و نجوم و موسيقى و سازها ، بل هر صنعتى از صنايع از اين قبيل است ، كه ذكر كرده شد ، و اين بس ظاهر است در اين سخن هيچ عاملى را انكارى نيست ، پس معلوم شد ، كه هر كسى را به هر علمى نوعى ملايمتى و مناسبتى مىبايد تا به باطن او فرود آيد ، چون چنين باشد بنابراين به علم صوفيه محققين و اشرف علوم است ، زود زود انكار و اقرار نشايد ، كه بسى از علماى ظاهر كه منكر اين طايفه بوده‌اند ، در هر زمان بعد از تحصيل جميع علوم ، به اعتذار و اقرار در آمده‌اند ، و ترك و تجديد كرده ، سالها به آستانهء اين طايفه عظيم الشأن به سر برده‌اند ، تا به نور مكاشفه و ايقان راه به سرچشمه عرفان برده‌اند ، و از احوال و اقوال و افعال گذشته ندامت‌مند و پشيمان شده‌اند ، و باقى عمر به گوشهء فقر و فاقه منزوى بوده‌اند ، و از زبان يكى از ايشان منقول است ، كه وصف حال خود گفتى : يك‌چند به عقل و علم در كار شدم * گفتم كه مگر واقف اسرار شدم هم عقل عقليه بوده و هم علم حجاب * چون دانستم ز هر دو بيزار شدم « أُولئِكَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » 6 و اللّه المرشد و الموفق . باز آمديم به سر سخن شيخ و فوائد آن ، چون در ابتداى هر