و كارزار نكند و غالب نگردد در طهارت و التزام مقدمات اركان ، صلاة شروع نتواند كرد « 1 » . تو را با ديگران جنگ است و دشمن در بن خانه * بگرد نفس خود برگرد اگر دربند پرخاشى و ركن سوم از اركان اسلام كه اثر آن به غير عابد مىرسد يعنى زكات ، هم مندرج است در نماز ، چنانچه فحواى فرمودهء : « اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ » و وجوب قرائت آن ، مشعر است بدين . و اما ركن چهارم يعنى حج كه عبارت از توجه است به صوب مسجد الحرام اشتمال « 2 » نماز بر آن هم ظاهر است ، چنانچه اشتمال آن بر شهادتين و تحقيق آن حاجت بيان نيست . هرگاه كه اين مقدمه روشن گشت ، معلوم شد كه : نماز عبارت از صورت جمعيت همهء اركان اسلام است . و اين است سبب وجوب نماز مطلقا در ساير ازمنه بر جملهء اشخاص ، چه مناسبت متحقق است ميان آدمى كه صورت جمعيت كل است و ميان اين ركن مخصوص كه صورت جمعيت همهء اركان است و حاصل سخن آن است كه : همچنانچه عبد را در عروج بر مراقى دولت وجود مراتب متفاوت هست كه نهايت آن و تمام جمعيتش « 3 » به انسان مىخوانند ، همچنين عبادت را نيز در مرتبهء تمام جمعيت خود حقيقتى وحدانى هست كه آن را صلاة خوانند . و چون معلوم و مبين است كه اين صورت وحدانى كه جمعيت انسانى بدان « 4 » مرتبهء تمامى يافته قلب « * » است ، هرآينه صورت مقدمه او صلاة « 5 » آمد ، چنانچه صورت احصايى « 6 » هر دو اولا شاهدند « 7 » بر اين معنى . و تمام تحقيق اين سخن را مجالى « 8 » بايد . شعر حسن چو ديد فلك با زمانه گفت * رخت غريب مىنگرم كز دكان كيست

--> ( 1 ) - ب : بيت . ( 2 ) - ب : مسجد الحرام اشتمال آن به شهادتين و تحقيق آن . ( 3 ) - ب : به ايشان . ( 4 ) - ب : بر آن . ( 5 ) - ب : قلطا است . ( 6 ) - ب : اجسامى . ( 7 ) - ب : شاهد معنى . ( 8 ) - ب : محالى مجالى يا بد فرد . * ( 1 - قلب - 132 . 2 - صلاة - 132 . )