صائن الدين على بن تركه
65
چهارده رساله فارسى ( فارسى )
دارند ازاينرو تشخص ايشان در نماز به دو عدد شده كه محيط است بر ساير اعداد نماز و آن يكى و پنج است چه باقى اعدادى كه اين صورت مظهره به دو ظاهر شده در ميان اين هر دو واقع گشته و اين محيط بر ايشان « احاطة الزمان و المكان بالمتمكن » . صحيفهء سوم در بيان اركان و اجزاى وجودى آن : پوشيده نماند كه اركان نماز از چهار گونه است : يا وجودى باطنى روحانى است ، يا كونى ظاهرى جسمانى . و اول يكى بيش نيست و آن نيت است . و دوم سهگونه است : چه اين ركن جسمانى يا از مقولهء اندازه است يا از مقولهء وضع يا از مقولهء كيف و قول . پس اين صحيفه منطوى بر چهار گفتار شد : گفتار اول - در معنى ركن وجودى باطنى . در اصول حكمى مقرر است كه وجود از روى ظهور دو طرف دارد : يكى وجودى وجوبى بطونى كه صوب مبدأ است ، و ديگر كونى امكانى ظهورى كه صوب غايت است . و غالب بر اول حكم وحدت است و اجمال و تأثير ، چنانچه بر ثانى غالب كثرت است و تفصيل و تأثر . و چون نماز حقيقتى شرعى است و از « 1 » شعاير اشعارى اظهارى است و صورت جمعيت كل واقع شده چنانچه معلوم شد ، لا بد است كه بجميع اطرافه و احكامه و اوصافه مطابق صورت ظهورى باشد ، هرآينه او را نيز همين دو طرف مفروض آمد : يكى طرف بطون كه حكم آن وحدت است و اجمال و تأثير « 2 » و ديگر طرف ظهور كه حكم آن كثرت است و تفصيل و تأثر . اما اول از براى آنكه در ركن نيت حكم وحدت غلبه دارد به « 3 » غايتى
--> ( 1 ) - ب : شعار . ( 2 ) - ب : تأثير و طرف ظهور . ( 3 ) - ب : به عنايتى .