خواجه محمد پارساى بخارائى ( پارسا )

مقدمهء كتاب 29

قدسيه ( كلمات بهاء الدين نقشبند )

كه دو نام از آن نامها در يك زمان در عرض هم بر دو گروه و دو طريقه اطلاق مىشده است . يعنى كه اين نامها از براى سير طولى اين طريقت نيست نامهايى است عرضى و جنبى . در قرن نهم گاهى « نقشبنديه » را « بهائيه » نيز مىناميده‌اند « 1 » ، در نسبت به بهاء الدين نقشبند . پس از خواجه بهاء الدين ، « نقشبنديه » را به برخى از كبار مشايخ و اقطاب نيز منسوب مىداشتند . مثلا مىگفتند « نقشبنديهء مجدديه » در نسبت به شيخ احمد فاروقى سرهندى مجدد الف ثانى ( 971 - 1034 ) ، و يا « نقشبنديهء مجدديهء خالديه » در نسبت به مولانا خالد شهرزورى ( 1193 - 1242 ) ، و يا « نقشبنديهء احراريه » منسوب به خواجه عبيد اللّه احرار ( 806 - 895 ) . و گاه كلمهء « نقشبنديه » را مىافكندند و نسبتهاى دومين را به تنهايى به كار مىبردند چون « علائيه » « 2 » ، « احراريه » ، « مجدديه » ، « خالديه » . . . * گفتيم كه بهاء الدين « سلسله‌نامه » و « كرسىنامه » را بىثمر مىشمرد و مىگفت : « از سلسله كسى به جايى نرسد » . در حقيقت بهاء الدين « اويسى » بود « 3 » ، و از آن صوفيان تن به « سلسله » در نداده . و طريقهء او طريقهء جذبه است . « كسى از ايشان سؤال كرد كه درويشى شما را موروث است يا مكتسب ؟ ايشان فرمودند : به حكم جذبة من جذبات الحق توازى عمل الثقلين به اين سعادت مشرف گشتم » « 4 » . و درين طريق جذبه برعكس طريق سلوك ( « كه ارواح مقدسه وسايطاند در وصول فيض ربانى » ) هيچ واسطه در ميان نيست « 5 » .

--> ( 1 ) - تكملهء نفحات الانس : عبد الغفور لارى ( كابل 1343 ) / 2 . ( 2 ) - علائيه منسوبست به خواجه علاء الدين محمد عطار بخارى ( متوفى 802 ) خليفهء خواجه بهاء الدين ، و اين اصطلاح در آثار زمان او به كار رفته است ؛ رك : رسالهء خواجه حسن عطار ، نسخهء كتابخانهء ملى پاريس مجموعهء شمارهء 968 . sreP . lppuS ورق a 33 . و نيز رشحات / 91 ، 95 . نفحات / 403 . ( 3 ) - قدسيه / 14 . ( 4 ) - نفحات / 386 . ( 5 ) - قدسيه / 15 .