و منها [ جمع و تفرقه ] نسبت باطنى درين طريقه چنان افتاده است كه جمعيت دل در ملا و صورت تفرقه بيشتر از آن بود كه در خلوت . و صورت جمعيت بر مثال جوهرى كه هر چند پوشيده‌تر بود جوهريت وى صافىتر گردد . درين معنى گفته‌اند : ( بيت ) از درون‌سو آشنا و از برون بيگانه باش * اين چنين زيبا روش كم مىبود اندر جهان سخن خانوادهء خواجگان ما - قدس اللّه ارواحهم - است : در خلوت را دربند ، و در خدمت را گشاى ؛ و در شيخى را بر بند ، و در يارى را گشاى ؛ و در عزلت را بر بند ، و در صحبت را گشاى . حقيقت نيت - كه به حقيقت در تحت اختيار نيست - درين طريقه درين صورت افتاده است . روح صورت هر عملى ، نيت است . اگر نيت نبود ، چشم داشت نتيجه نباشد ، و هيچ عملى نتيجه ندهد ؛ اگر چه در كسب اخلاص