[ مقدمهء تحقيق ] [ زندگى مغربى ] ابو عبد الله شمس الدين محمد بن عز الدين بن عادل يوسف البزازينى تبريزى مشهور به مغربى ملقب به محمد شيرين يا ملا محمد شيرين كه قدوة العارفين و زبدةالواصلينش ياد كرده‌اند 1 * به قول رضا قلى خان هدايت از صوفيه با تمكين و راهروى پرشور و موحدى مشهور بشمار است كه مذهبش وحدت وجود و مشربش لذت شهود بود و به علوم ظاهرى و باطنى عالم بود ، وصيت فضائلش مغرب و مشرق را فرا گرفته 2 * مولد و منشأاش انبند يا امند يا اممند از قراء 3 * رودقات تبريز است و امند ( به فتح اول و ميم مشدد و سكون نون ) نيز هنوز در اصطلاح مردم به كار مىرود . فهلويات مغربى به زبان آذرى كه 4 * در نسخه‌هاى كهن ديوان وى آمده نشانه‌ايست كه او از كودكى در تبريز بوده و با زبان محلى آشنائى ديرينه داشته كه به خوبى توانسته است بدان زبان و لهجه ترانه سرايد ، به اين ترتيب تبريزى بودنش مسلم مىگردد « 1 » خانه شمس مغربى بنا به گفته خواجه عبد الرحيم خلوتى كه مريد شمس بوده در محله اتكو حوالى مسجد جامع تبريز بوده و چون مريد مذكور از مغربى توبه گرفته و در توبهء شوق تا منزل مولانا غلطان آمده 5 *

--> ( 1 ) - هدايت در رياض العارفين گويد كه بعضى گويند مولدش نائين و مرقدش در اصطهبانات * چنان كه ملاحظه مىشود هدايت نيز نقل قول مىكند و احتمال مىرود احوال اور را با احوال مغربى ديگرى كه مدفون اصطهبانات است خلط كرده باشد مىتوان با توجه به سخن هدايت چنين پنداشت كه شايد خانواده شمس مغربى نائينى بوده‌اند و به تبريز مهاجرت كرده و ساكن شده باشند اما از كلام خود او و از مآخذ قديم قريب به عصرش اين نكته به‌هيچ‌وجه برنمىآيد .